EКСПРОПРИЈАЦИЈА У МАТЕРИЈАЛНОМ СМИСЛУ

Sažetak

Eksproprijacija kao pravni institut je i uža i šira od formalne eksproprijacije (eksproprijacije u formalnom smislu), pod kojom podrazumevamo pravni put za oduzimanje ili ograničavanje prava svojine u pojedinačnom pravnom predmetu. Putem formalne eksproprijacije se uspostavljaju različiti pravni instituti, a jedan od tih pravnih instituta je eksproprijacija u materijalnom smislu. S druge strane,  eksproprijacija kao pravni institut ispoljava se i van formalne eksproprijacije, pod okriljem ograničavanja privatne svojine do kojeg dolazi neposrednim zakonskim uređivanjem pojedinih oblasti pravnog poretka, kao i povodom pravnog uređivanja pojedinih pravnih predmeta u sudskim i drugim pravnim postupcima. Eksproprijacija u materijalnom smislu postoji samo kada putem eksproprijacije u formalnom smislu nastupa preobražaj privatne svojine u javnu svojinu, radi ostvarivanja jednog preciziranog opšteg interesa, sa mogućnošću vraćanja u pređašnje  stanje. Vraćanje u pređašnje stanje (deeksproprijacija) nastupa po zahtevu ranijeg sopstvenika, ako se utvrdi da svrha eksproprijacije nije ostvarena. Upravo mogućnost deeksproprijacije je differentia specifica koja odvaja eksproprijaciju u materijalnom smislu od drugih pravnih instituta pripadajućih eksproprijaciji u formalnom smislu, kao i od kvazieksproprijacije i drugih oblika oduzimanja i ograničavanja privatne svojine.

Ključne reči: formalna eksproprijacija, eksproprijacija u materijalnom smislu, kvazieksproprijacija, eksproprijacija kao pravni institut