ZNAČAJ PASTEROVOG ZAVODA U NOVOM SADU ZA PREVENCIJU I SUZBIJANJE BESNILA U REPUBLICI SRBIJI - Gazibara, Dragana; Ključar, Marko; Simin, Verica; Bogdan, Ivana; Mijatović, Dragana; Stojšić, Andrea (Zdravstvena zaštita, 2025)
Besnilo je smrtonosna zoonotska bolest, koja se javlja u više od 150 zemalja i predstavlja javnozdravsteveni problem za više od tri milijarde ljudi u svetu. U Evropi je besnilo kod životinja prisutno u Ukrajni, Belorusiji, Poljskoj, Moldaviji, Rusiji i Rumuniji, a pojedinačni slučajevi su prisutni i u drugim zemljama. Najveći broj slučajeva humanog besnila je prisutan u Aziji i Africi. Cilj ovog preglednog rada je bio da se predstavi značaj Pasterovog zavoda u Novom Sadu za suzbijanje i prevenciju besnila u Republici Srbiji. Podaci za ovaj rad su prikupljeni iz različitih baza podataka (Web of Science, PubMed, Google Scholar), biltena itd. Pasterov zavod u Novom Sadu je Nacionalna referentna zdravstvena ustanova za besnilo u Republici Srbiji. Sve delatnosti potrebne u borbi protiv besnila su zastupljene u okviru ove ustanove: pružanje antirabične zaštite ljudima ugroženim od besnila primenom vakcine protiv besnila sa kulture ćelija i humanog antirabičnog imunoglobulina (HRIG), preventivna imunizacija visokorizične populacije, pružanje stručno-metodološke pomoći i stručni nadzor nad radom 27 antirabičnih stanica (ARS) u Republici Srbiji, snabdevanje HRIG-om i vakcinom protiv besnila svih ARS, utvrđivanje doktrinskih i stručno-medicinskih stavova iz oblasti antirabične zaštite, praćenje kretanja besnila, izrada izveštaja i obaveštavanje ARS i organa vlasti o svakom registrovanom slučaju besnila u zemlji, predlaganje i sprovodjenje mera za njegovo suzbijanje, dijagnostika besnila u okviru nacionalne referentne laboratorije za besnilo, kontrola postignutog imuniteta nakon imunizacije ljudi i životinja. Regionalni projekat oralne vakcinacije lisica protiv besnila se od 2010. godine sprovodi na teritoriji Republike Srbije, a od 2011. godine monitoring uspešnosti vakcinacije. U Republici Srbiji, urbano besnilo je eliminisano 1980. godine, kao i poslednji slučaj humanog besnila na teritoriji pokrajine Kosovo i Metohija, dok je poslednji slučaj silvatičnog besnila lisica u Srbiji registrovan 2018. godine. U cilju eradikacije besnila neophodna je sinhronizovana aktivnost zdravstvene i veterinarske službe, kao i saradnja na lokalnom, nacionalnom i internacionalnom nivou.
Keywords: Pasterov zavod, besnilo, istorija, epidemiologija, javno zdravlje, imunizacija