KRETANJE OBOLEVANJA I UMIRANJA OD RAKA PANKREASA U CENTRALNOJ SRBIJI, U PERIODU OD 1999. DO 2019. GODINE - Muratović, Belma; Nikolić, Aleksandra M; Grujičić, Sandra (Zdravstvena zaštita, 2022)
Uvod/Cilj: Rak pankreasa je četrnaesti vodeći uzrok obolevanja i sedmi vodeći uzrok umiranja među svim malignim bolestima. Cilj istraživanja je bio da se analizira kretanje obolevanja i umiranja od raka pankreasa u centralnoj Srbiji za period 1999-2019. godine.Metode: Podaci o obolelima i umrlima od malignih tumora, kao i o broju stanovnika, po polu i uzrastu, za period od 1999. do 2015. godine, preuzeti su iz registara za rak u Centralnoj Srbiji, a podaci za 2016.,2017., 2018. i 2019. dobijeni su od Instituta za javno zdravlje Srbije. Na osnovu dobijenih podataka izračunate su sirove, specifične i standardizovane stope incidencije i mortaliteta za rak pankrasa. Kretanje obolevanja i umiranja za šesnaestogodišnji period analiziran je korišćenjem joinpoint regresione analize.Rezultati: U periodu 1999-2019. godine u centralnoj Srbiji prosečan godišnji broj obolelih je bio 378 muškaraca i 305 žena, a umrlih 406 muškaraca i 336 žena. Prosečna godišnja standardizovana stopa incidencije (na 100.000) je iznosila 7,7 za muškarce i 5,0 za žene, a standardizovana stopa mortaliteta (na 100.000) 7,9 za muškarce i 5,1 za žene. Kod muškaraca, najviša prosečna godišnja uzrasno specifična stopa incidencije zabeležena je u uzrastu 60-69 godina (39,7 na 100.000), a stopa mortaliteta u uzrastu 70 i više godina (42,4 na 100.000). Kod žena, najviše stope incidencije i mortaliteta su bile u najstarijem uzrastu (70 i više) i iznosile su 25,7 i 34,8 na 100.000. Tokom posmatranog perioda zabeležen je značajan porast standardizovanih stopa incidencije kod muškaraca od 2,9% i kod žena od 3,7% godišnje. Takođe, uočen je trend porasta standardizovanih stopa mortaliteta kod muškaraca (od 1,2%) i žena (od 0,6%), ali je značajnost postignuta samo kod muškaraca.Zaključak: U periodu 1999-2019. godine u centralnoj Srbiji stope incidencije i mortaliteta su u porastu. Neophodna su istraživanja o faktorima rizika za nastanak ove bolesti u cilju preduzimanja preventivnih mera. Takođe, rano otkrivanje i pravovremena terapija treba da doprinesu redukciji umiranja od ovog malignoma.
Keywords: rak pankreasa, incidencija, mortalitet, trend, joinpoint regresiona analiza