NAPOREDNI ODNOSI U REČENICI I SINTAKSIČKA SLOŽENOST TEKSTOVA UČENIKA MLAĐEG ŠKOLSKOG UZRASTA - Ivanović, Maja (Specijalna edukacija i rehabilitacija, 2016)
Razvoju sposobnosti za produkciju pisanih tekstova posvećuje se značajna pažnja, međutim, mnoge faze ovog procesa još uvek nisu dovoljno rasvetljene. Razvoj ove sposobnosti uglavnom je proučavan sa aspekta sintaksičke zrelosti koja se konkretizuje upotrebom složenih sintaksičkih konstrukcija, u prvom redu upotrebom zavisnih klauza i njihovim uključivanjem u strukturu upravne rečenice. S druge strane, produkcija klauza u naporednom odnosu po automatizmu se tumači kao pokazatelj nižeg nivoa sintaksičkog razvoja. Pošto razumevanje naporednih odnosa, ipak, zahteva različite nivoe kognitivnog razvoja, cilj rada je da se, analizom različitih tipova naporednog odnosa među klauzama koji se javljaju u tekstovima učenika mlađeg školskog uzrasta, ukaže da postojanje pojedinih odnosa koordinacije može da implicira viši nivo sintaksičke sposobnosti deteta. Korpus za analizu sačinjen je od 543 teksta različitih žanrova, koje su produkovali učenici od I do IV razreda jedne beogradske osnovne škole. Izdvojene su i na odgovarajući način kodirane konstrukcije u kojima se javljaju naporedni odnosi. Analiza je obuhvatila dva nivoa: broj nezavisnih klauza i tip naporednog odnosa među datim konstrukcijama. Podaci do kojih se došlo prikazani su korišćenjem deskriptivne statistike (AS, SD, Min, Max), a urađena je i jednofaktorska analiza varijanse. Kako su na svakom uzrastu najviše produkovana obeležja sastavnog i suprotnog odnosa, rastavnog (alternativnog) i isključnog sporadično, a kako u čitavom korpusu nema nijednog primera upotrebe naporednih odnosa zaključnog tipa, može se reći da, uprkos tome što se smatraju relativno „lakim“ za produkovanje, pojedini tipovi naporednog odnosa zahtevaju viši nivo jezičke sposobnosti, tj. da tekstovi u kojima se javljaju imaju viši nivo sintaksičke složenosti. Ključne reči: nezavisnosložene rečenice, naporedni odnosi, kasniji jezički razvoj, pisani jezički izraz, mlađi osnovnoškolski uzrast