Svetozar Marković i glavni tokovi evropskog socijalizma (1840–1890) - Mandić, Stefan (Sociološki pregled, 2026)
Različite intelektualne tradicije i doba potpuno su drugačije tumačile delo Svetozara Markovića. Prema mišljenju većine autora, Marković spada u socijalne utopiste, na čiju je misao presudno uticalo rusko narodnjaštvo. Određeni teoretičari gledaju na njega kao na začetnika posebnog balkanskog socijalizma, drugi smatraju njegovo delo bliskim marksizmu, a neki čak i anarhizmu. Takođe, u intelektualnoj javnosti ne postoji konsenzus u vezi s tim da li je misao Markovića racionalna i progresivna, ili iracionalna i antimodernistička. Dok većina autora smatra da je Marković bio progresivni mislilac, pojedini, naročito oni iz kruga savremenih srpskih liberala, stava su da je njegova misao antimodernizacijska. Osnovni cilj ovog rada je da utvrdi kakav je socijalizam Svetozar Marković „propovedao“ i da li se može svrstati među progresivne intelektualne snage. Stoga je Markovićev svetonazor poređen sa teorijskim osnovama Marksa, Černiševskog, Bakunjina i Prudona, najznačajnijim socijalistima u periodu između 1840. i 1890. godine. Osnovni zaključak rada je da je Svetozar Marković bio progresivni mislilac i da ga treba smatrati liberterskim multilinearnim marksistom sa revizionističkim tendencijima ili sintetičarem marksizma i ruskog narodnjaštva.
Keywords: Svetozar Marković (1846–1875); Karl Marks (1818–1883); Nikolaj Černiševski (1828–1889); Mihail Bakunjin (1814–1876); Pjer Žozef Prudon (1809–1865)