Održivost etnoreligijskog identiteta kao dominantne forme kolektivnih identifikacija na Kosovu i Metohiji - Popić, Snežana S. (Sociološki pregled, 2024)
Kolektivni identitet predstavlja konstrukciju najvišeg nivoa apstrakcije, dok različite forme konkretnije određenih simboličkih granica obrazuju hijerarhizovane okvire i strukturu kolektivnih identifikacija. Etničke identifikacije na kosovskom području prepoznaju se kao one koje su neraskidive sa verskom pripadnošću, čemu odgovara i sve veća zastupljenost termina „etnoreligijski identitet“ (G. Duijzings). Etnija i nacija izvedene su primordijalno, označavajući „natporodicu“ (A. Smith) ili pak „metaforičko srodstvo“ (T. H. Eriksen). Ovakvi koncepti objedinjuju predstave o zajedničkoj krvi i zajedničkom poreklu koje bi trebalo (od)braniti poput svetinja uz podvig bezuslovnog žrtvovanja sopstvenog života. Teritorija Kosova i Metohije može se izdvojiti kao primer večne (borbe) zemlje predaka za obe ratom zahvaćene zajednice. Zemlja predaka predstavlja osnovu zamišljene moderne nacije, ali ona postaje naročito jaka tek kada većinska zajednica ustanovi i sopstvenu nacionalnu religiju. Osnova kosovskih etničkih identiteta oblikovana je kulturalističkim koncepcijama, posebno religijskom osnovom. Dinamika odnosa između zajednica na ovom prostoru etnički je definisana, ali predstavlja paradigmu inverzije primarnih granica kolektivnog identiteta iz konfesionalnih u etničke. Posmatrajući apstraktnije, ovo područje bilo je konstantan primer genealoško-etničke osnove izgradnje kolektivnog identiteta (Popić, 2021). Otvoreno je pitanje šta je danas ostalo iza etnoreligijskih granica kao tradicionalno dominantnih okvira kolektivnih identifikacija ovog prostora. Da li je etnoreligijski identitet prevaziđen ili i dalje ostaje dominantna forma kolektivnih identifikacija na savremenom Kosovu i Metohiji? Naime, koliko je mladima na savremenom Kosovu i Metohiji važna verska pripadnost i koliko poverenja izražavaju prema matičnoj verskoj zajednici? Da li ovde religija doprinosi izgradnji osećaja međuetničkog zajedništva?Cilj rada je kritičko razmatranje problema održivosti koncepta etnoreligijskog identiteta u definisanju strukture kolektivnih identifikacija na Kosovu i Metohiji. Analiza je data sa stanovišta ključnih teorijskih pozicija o etnoreligijskom oblikovanju kolektivnih identifikacija na Kosovu i Metohiji, potom u kontekstu savremenih društvenih promena koje oblikuju višestruke društvene stvarnosti ove teritorije, i najzad na empirijskoj ravni o relevantnim savremenim identifikacionim etnoreligijskim transformacijama utvrđenim među kosovskim studentima srpske i albanske izvorne etničke pripadnosti. Podaci su dobijeni na osnovu anketnog istraživanja sprovedenog početkom decenije. Tumačenje ovih transformacija ukazuje na pitanje neophodnosti rekonceptualizacije osnova na kojima se gradi kolektivni identitet na ovom prostoru. Sociološki je važno pratiti da li su i koliko politički relevantni identiteti definisani etnoreligijskim oznakama (izvornim i novim), sličnostima i razlikama.
Keywords: etnoreligijski identitet; kolektivne identifikacije; verska pripadnost; studentska populacija; Kosovo i Metohija