Fridrih Engels, južnoslovenstvo, demokratski panslavizam ili kontrarevolucija - Šutović, Milojica M. (Sociološki pregled, 2019)
Nastanak, raspad i nestanak Jugoslavije, njene strukturalne i istorijske posledice, čine ponovo aktuelnim Engelsov spoj teorijsko-analitičke visprenosti i publicističke forme u kritici panslavizma, demokratije i kontrarevolucije Južnih Slovena (posebno austrijskih) za vreme evropskog ”proleća” naroda (1848). I razume njihove hiljadugodišnje tradicije denacionalizacije, podjarmljenosti i međusobne mržnje i sukoba, kao prepreke za stvaranje slobodne i nezavisne zajedničke države, koja se ispoljava kao sentimentalna fraza i fantazam izdaje naroda, kojima preti čak i uništenjem, u jednom svetskom ratu. Ali, to nije sprečilo Fridriha Engelsa, da uvidom u istorijski materijal, deskripcijom činjenica svoga doba, shvatajući istoriju dosadašnjeg društva kao istoriju klasne borbe predloži, nužno, jednostavno i konačno rešenje istočnog pitanja, stvaranje slobodne, nezavisne, hrišćanske, slovenske države, na ruševinama islamskog (Otomanskog) carstva, s posebnom ulogom Engleske, koja ne sme dozvoliti ulazak Rusije na Balkan i osvajanje Carigrada. Bila je to anticipacija Jugoslavije, nastala ravno 65 godina pre njenog osnivanja, konačnim rušenjem Turskog carstva. Engels nije predvideo raspad Austrougarskog carstva. To ne umanjuje značaj njegovih analiza. Raspad Jugoslavije, i pored zapadnjačke pristrasnosti i antiruske usmerenosti, još više im danas daje na aktuelnosti, značaju i lucidnosti. Zapadne sile, Rusija i Turska kao u vreme Engelsa, i dalje vode borbu za prevlast na Balkanu. Balkanski narodi, međusobno zavađeni, žive u nekoj vrsti konfuzije neodređene suverenosti i protektorata.