Naučni časopis SPORT – NAUKA I PRAKSA, zvanična publikacija Visoke sportske i zdravstvene škole iz Beograda, osnovan je 2009. godine i objavljuje originalne naučne radove, stručne i pregledne članke i patente iz oblasti korespondentnih sportu i zdravlju, kao što su: - Teorija sporta - Metodologija - Sportska psihologija - Sociologija sporta - Sportski trening - Biomehanika - Kineziterapija - Sportska medicina - Rekreacija - Fitnes i velnes - Menadžment u sportu - Marketing u sportu - Školski sport - Predškolski sport Časopis izlazi online, dva puta godišnje, u junu i decembru mesecu, na srpskom i engleskom jeziku.
Visoka sportska i zdravstvena škola - Beograd
ŠKOLSKE INTERVENCIJE FIZIČKE AKTIVNOSTI: EFEKTI NA MOTORIČKU KOMPETENCIJU I ZDRAVSTVENO RELEVANTNE ISHODE KOD DECE – SCOPING REVIEW
Nedovoljna fizička aktivnost i opadajući nivo motoričke kompetencije kod dece predstavljaju značajan javnozdravstveni problem. Shodno tome, cilj ovog scoping pregleda je da mapira i sintetiše postojeće dokaze o uticaju školskih intervencija u oblasti fizičke aktivnosti i fizičkog vaspitanja na motoričku kompetenciju dece, uz razmatranje njihove potencijalne uloge u okviru javnozdravstvenog pristupa. Ovaj scoping review sproveden je u skladu sa PRISMA-ScR smernicama. Sistematična pretraga sprovedena je u četiri elektronske baze podataka (PubMed, Web of Science, Scopus, Google Scholar). Dva nezavisna recenzenta su procenjivala studije prema unapred definisanim kriterijumima, a neslaganja su rešavana konsenzusom. U konačan pregled uključeno je osamnaest studija. Metodološki kvalitet uključenih radova u pregled procenjen je pomoću alata Effective Public Health Practice Project (EPHPP). Većina uključenih studija pokazala je pozitivne efekte školskih intervencija na motoričku kompetenciju, pogotovo u oblasti lokomotornih i manipulativnih veština. Intervencije dužeg trajanja, kao i one koje su se odlikovale strukturisanim i razvojno primerenim aktivnostima, takođe imale su pozitivan, ali i izraženiji efekat. Školske intervencije u oblasti fizičke aktivnosti i fizičkog vaspitanja predstavljaju efikasnu javnozdravstvenu strategiju za unapređenje motoričke kompetencije i podršku zdravom razvoju u detinjstvu. Jačanje kvaliteta i doslednosti školskih programa kretanja može doprineti dugoročnim zdravstvenim koristima i prevenciji bolesti na nivou populacije. Ovaj scoping review identifikuje praznine u postojećoj literaturi i predlaže pravce za buduća istraživanja u oblasti školskih intervencija motoričke kompetencije.
Marić, D. i Bošković, B. (2025). PREDUZETNIŠTVO U SPORTU, MENADŽMENT SPORTSKIH KLUBOVA I SPORTSKI MENDŽERI
Ovaj rad sistematski analizira razvoj igre Go u Srbiji u periodu od 2016. do 2025. godine, primarno se oslanjajući na javno dostupne podatke iz Evropske baze podataka Goa (European Go Database - EGD). Rad pruža deskriptivnu analizu trenutnog stanja igre Go u Srbiji. Nalazi ukazuju na to da je, iako je broj igrača Goa u Srbiji relativno mali u poređenju sa nekim većim evropskim zemljama u pogledu ekonomije i broja stanovnika, Srbija na drugom mestu među narodima bivše Jugoslavije, odmah iza Hrvatske. Gradovi Niš, Beograd i Kragujevac zabeležili su najveći razvoj igre Go u Srbiji. U Nišu, kao gradu sa najvišim nivoom popularizacije, već tri osnovne škole nude Go kao vannastavnu aktivnost. Srpski igrači su takođe aktivno angažovani u razmeni sa igračima iz susednih zemalja i često se takmiče na različitim otvorenim turnirima. U budućnosti, razvoj Goa u Srbiji trebalo bi da podrazumeva nastavak tretiranja škola kao ključne platforme za promociju, što će zahtevati kolektivno učešće i dugoročna ulaganja brojnih zainteresovanih strana.
FIZIČKA AKTIVNOST KAO FAKTOR U PREVAZILAŽENJU STRESA KOD ZAPOSLENIH STUDENATA
Stres predstavlja jedan od glavnih izazova sa kojima se studenti suočavaju tokom obrazovanja, a posebno je izražen kod onih koji istovremeno studiraju i rade. Hronični stres može negativno uticati na radnu sposobnost, koncentraciju, profesionalnu efikasnost i akademski uspeh. Fizička aktivnost se u literaturi prepoznaje kao značajan zaštitni faktor koji doprinosi očuvanju psihofizičkog zdravlja i može ublažiti negativne posledice stresa. Cilj ovog istraživanja bio je da se ispita povezanost između nivoa fizičke aktivnosti i percipiranog stresa kod zaposlenih studenata, sa posebnim fokusom na učestalost i tip fizičke aktivnosti. Istraživanje je obuhvatilo 196 studenata koji su istovremeno aktivni studenti i zaposleni. Procena percipiranog stresa sprovedena je korišćenjem Skale za procenu percipiranog stresa (PSS-10), a podaci su obrađeni primenom deskriptivne statistike, korelacione analize, t-testa i jednofaktorske analize varijanse (ANOVA). Rezultati istraživanja pokazuju da većina zaposlenih studenata percipira umeren nivo stresa, pri čemu su najčešći izvori stresa balansiranje radnih i akademskih obaveza i nedostatak slobodnog vremena. Analiza po polu ukazuje da žene u proseku beleže viši nivo stresa u odnosu na muškarce. Studenti koji se redovno bave fizičkom aktivnošću imaju značajno niži nivo percipiranog stresa u poređenju sa onima koji retko ili nikada ne vežbaju, pri čemu su grupni oblici fizičke aktivnosti povezani sa nižim vrednostima stresa. Dobijeni nalazi ukazuju na značaj fizičke aktivnosti kao važnog resursa u očuvanju mentalnog zdravlja zaposlenih studenata i naglašavaju potrebu za promocijom zdravih životnih stilova u studentskoj populaciji.
FIZIČKA AKTIVNOST KAO DETERMINANTA ZADOVOLJSTVA ŽIVOTOM KOD FUDBALERA KADETA
Cilj ovog transverzalnog istraživanja bio je da se ispita mogućnost predikcije varijabli fizičkih aktivnosti, kvaliteta života u interakciji sa zdravljem, telesnog samopoimanja, telesnog funkcionisanja u objašnjenju kritrerijuma zadovoljstva životom kod fudbalera kadeta. Prigodni uzorak je činilo 160 ispitanika (AS starost = 15.74; SD = 1.49). Za prikupljanje podataka korišćeni su Skala zadovoljstva životom – SWLS, Međunarodni upitnik o fizičkoj aktivnosti-kratka verzija (IPAQ-S),Upitnik telesnog samoopisivanja – PSDQ i Upitnik zdravstvenog statusa (SF-36). Nalazi hijerarhijske regresione analize pokazali su da značajni prediktori – indeks telesne mase, fizičko vežbanje, kao segment slike tela, i telesno funkcionisanje ukupno predviđaju 20% varijanse zadovoljstva životom (p ≤ .05). To sugeriše da je za percepciju zadovoljstvo životom kod adolescenata relevantnije za bavljenje fizičkim aktivnostima nego nivo njihovih fizičkih aktivnosti. Takođe, varijable indeks telesne mase, fizičko vežbanje, uz samopoimanje fizičkog izgleda i telesno funkcionisanje značajni su medijatori u objašnjavanju konstrukta zadovoljstva životom, pa tako mogu biti smernice za identifikaciju percipiranog nivoa ove zavisne varijable u sportskoj adolescentskoj populaciji u Republici Srbiji. Teorijski doprinosi i praktične implikacije interpretirane su u skladu sa korelacionim i multiple linearnim regresionim rezultatima prethodnih empirijskih studija.
IMPLEMENTACIJA ODRŽIVIH STRATEGIJA U MENADŽMENTU SPORTSKIH DOGAĐAJA: ANALIZA FAKTORA USPEHA I KLJUČNIH PREPREKA
U radu je analizirana primena održivih („zelenih“) strategija u menadžmentu sportskih događaja. Cilj istraživanja bio je identifikacija ključnih prepreka uspešnoj implementaciji ovih strategija i formulacija preporuka za unapređenje prakse. Korišćena je kombinacija kvalitativnih i kvantitativnih metoda, uključujući strukturisane upitnike, polustrukturisane intervjue, analizu dokumentacije i direktno posmatranje. Analizirana su tri sportska događaja različitih veličina održana u Srbiji tokom 2023. godine. Utvrđeno je da implementacija održivih strategija zavisi od veličine i dostupnih resursa događaja. Glavne prepreke za sprovođenje ovih strategija su visoki troškovi, nedostatak stručnog kadra i logističke barijere. Potvrđen je pozitivan uticaj uključivanja lokalne zajednice i primene digitalnih tehnologija na efikasnost implementacije ekoloških mera. Rezultati jasno ukazuju da su organizacioni kapaciteti i resursi ključni faktori uspešne primene održivosti. Identifikovane prepreke sugerišu potrebu za sistematskim pristupom, većom institucionalnom podrškom i kontinuiranom edukacijom kadrova. Integracija održivosti u organizaciju sportskih događaja zahteva detaljno planiranje, institucionalnu podršku i edukaciju. Preporuke rada mogu pomoći organizatorima da efikasnije implementiraju održive prakse i prevaziđu postojeće prepreke.
POVEZANOST ANTROPOMETRIJSKIH PARAMETARA SA VERTIKALNIM SKOKOM KADETSKE SELEKCIJE U ODBOJCI
Odbojka je timska igra koju igraju dva tima na terenu koji je podeljen mrežom i intenzivan je sport koji kombinuje vertikalni i horizontalni pravac, koji uključuje anaerobni energetski sistem sa kratkim periodima oporavka. Antropometrijske karakteristike sportista predstavljaju važan preduslov za uspešno bavljenje određenim sportom, utiču na sportske performanse i neophodne su za postizanje vrhunskih sportskih veština. Cilj ove studije je da utvrdi odnos između antropometrijskih parametara i vertikalnog skoka kod kadetkinja u odbojci. Sprovedeno je istraživanje u kojem su procenjene motoričke sposobnosti i fizičke karakteristike 40 kadetkinja koje se bave odbojkom. Mereni su antropometrijski parametri, uključujući telesnu visinu, telesnu masu, procenat telesne masti, procenat mišićne mase i indeks telesne mase, kao i raspon ruku, koristeći odgovarajuće instrumente. Motoričke sposobnosti su procenjene putem testa vertikalnog skoka na OptoJump sistemu. Pearsonovi korelacioni koeficijenti pokazali su značajne pozitivne korelacije između skoka iz čučnja (CMJ) i procenta mišićne mase (r=0.588, p<0.001), raspona ruku (r=0.515, p<0.001), telesne visine (r=0.502, p=0.001) i telesne mase (r=0.342, p=0.031). Procenat mišićne mase se pokazao kao statistički značajan prediktor (B=1.488, p=0.004), dok je raspon ruku takođe imao značajnu pozitivnu povezanost sa CMJ (B=0.095, p=0.002). S druge strane, telesna masa (B=0.233, p=0.146) i telesna visina (B=-0.238, p=0.447) nisu se pokazali kao statistički značajni prediktori u ovom modelu. Rezultati analize višestruke regresije ukazuju na statističku značajnost modela (F=6.667, p<0.001), sa višestrukim korelacionim koeficijentom R=0.660. Rezultati ove studije naglašavaju potrebu za multidimenzionalnim pristupom u trenažnom procesu, koji ne uključuje samo fizičku pripremu, već i biomehaničke i tehničke faktore.
Značaj razvoja izdržljivosti u snazi kod streličara
Uspeh u streličarstvu zavisi od mnogobrojnih faktora, a jedan od osnovnih faktora jeste sposobnost streličara za postizanje visokog nivoa koncentracije i konzistentnosti u dužem vremenskom periodu tokom takmičenja. Prethodno navedeno se postiže osnovnim od četiri definisana aspekta streličarstva - fizičkom spremom, odnosno dobro dizajniranim i prilagođenim vežbama za izdržljivost u snazi. Prvi cilj ovog prikaza je ukazivanje na obim opterećenja, značaj i neophodnu potrebu posedovanja izdržljivosti u snazi kod streličara. Drugi cilj jeste prikaz metodologije postizanja neophodnog nivoa fizičke spreme, odnosno izdržljivosti u snazi streličara. Predviđeno je da utvrđivanjem streličarevog početnog nivoa fizičke spreme, a potom vežbi kojima se postiže neophodna i potrebna izdržljivost u snazi, uključujući i „SPT” - specifični fizički trening izdržljivosti, snage/sile, fleksibilnosti i strukture, kao i vežbama „modaliteta”, dovede do unapređenja sposobnosti streličara. U ovom prikazu, a na osnovu pregleda literature i mišljenja stručnjaka, obuhvaćeno je iskustvo rada sa streličarima, kao i iskustva stranih trenera sa predavanja, seminara, ili objavljenih radova ili knjiga. Na osnovu vežbi i metodologije korišćene u ovom radu, pretpostavlja se da će doći do unapređenja sposobnosti streličara u trenažnom procesu, sa krajnjim ciljem postizanja boljih rezultata.
Malićević, S. (2024). Medicina sporta - odabrana poglavlja
"Medicina sporta – odabrana poglavlja" prof. dr Seada Malićevića je sveobuhvatan vodič kroz raznovrsne aspekte široke oblasti kojom se bavi medicina sporta. Kroz šest tematskih celina detaljno se razmatraju ključne oblasti koje su od suštinskog značaja za sportiste, trenere i medicinske profesionalce koji se bave zaštitom i unapređenjem zdravlja sportista.
Cilj ovog istraživanja bio je ispitati uticaj rodnih pitanja na iskustva sportista i sportistkinja u tekvondou, sa posebnim fokusom na percepciju ravnopravnosti, stereotipe o borilačkim sportovima, kao i izazove i prilike za razvoj sportista bez obzira na pol. Uzorak istraživanja obuhvatao je trideset tekvondoista oba pola iz pet različitih klubova Tekvondo saveza Bosne i Hercegovine. Istraživanje je sprovedeno kvalitativnim pristupom, uz primjenu tehnike dubinskog intervjua. Na osnovu kvalitativnih metoda kodiranja, u finalnoj verziji kodnog stabla izdvojena su tri područja i pet kategorija, sa pripadajućim dimenzijama rodnih pitanja u tekvondou. Istraživanje je pokazalo da su rodna ravnopravnost i stereotipi u tekvondou kompleksna i dinamična pitanja. Iako postoji napredak u percepciji i praksi, stereotipi i dalje djelomično utiču na iskustva sportista, naročito sportistkinja. Rezultati ukazuju na to da porodica i zajednica imaju ključnu ulogu u prevazilaženju tih prepreka, dok institucionalna ulaganja i kontinuirana edukacija mogu dodatno doprinijeti unapređenju rodne ravnopravnosti u ovom sportu.
Uticaj primene elastičnih traka u trenažnom procesu košarkaša
Cilj ovog preglednog rada jeste analiza radova koji su se bavili uticajem primene elastičnih traka u trenažnom procesu košarkaša, kao i davanje praktičnog predloga trenažnog programa sa upotrebom elastičnih traka za košarkaše. Uzorak su predstavljali radovi iz elektronskih naučnih baza podataka, ukupno osam radova koji su zadovoljili tražene kriterijume za uključivanje u rad. Rezultati u vidu deskriptivne statistike (antropometrijske karakteristike, pol i uzrast), trajanja i pojedinosti svakog od sprovedenih programa treninga i testova za proveru efekta primene elastičnih traka odabranih studija su prikazani tabelarno. Kod svih analiziranih istraživanja dokazan je pozitivan efekat primene traka na neku od motoričkih sposobnosti košarkaša, što je u skladu sa pretpostavljenim ishodom autora datih radova. S tim u vezi, može se zaključiti da bi elastične trake trebalo da na neki način budu primenjene u okviru trenažnog programa tokom cele godine. U zavisnosti od perioda takmičarske sezone, korišćenje elastične trake se može menjati. Od razvoja maksimalne sile u sadejstvu sa tegovima tokom perioda predsezone, preko individualne primene za razvoj maksimalne brzine pokreta i trčanja, pa sve do napretka i održavanja nivoa specifičnih sposobnosti poput eksplozivne snage u skokovima i brzih promena pravca tokom takmičarskog perioda, može se reći da je primena dosta široka. Preporuka za trenere je integracija elastičnih traka u trenažni program po mogućstvu uz tegove ili samostalno, tokom tri nedeljna treninga, a s obzirom na poznavanje njihovog širokog uticaja, aplikacija u skladu sa specifičnim potrebama pojedinca.
Analiza golova postignutih na Evropskom prventsvu u fudbalu sa ofanzivnim parametrima polufinalnih timova 2020/2021.
Studija ima za cilj da analizira karakteristike postignutih golova na uzorku od 51 utakmice i ofanzivnih parametara timova koji su se plasirali u polufinale na turniru 2020/2021. U analizi podataka korišćena je deskriptivna statistika tj. hi-kvadrat test i unakrsna tabela. Rezultati su pokazali statistički značajnu razliku, odnosno podatak da je u drugom poluvremenu postignuto više golova (83) nego u prvom (52), x2=7,119, p<0,01. Najveća učestalost golova bila je u periodu od 46 do 60 minuta (30), zatim 61–75 i 76–90 minuta (24). Što se tiče vrsta napada, najveća učestalost golova je zabeležena nakon organizovanih napada (44,4%), i set igre odnosno kornera, slobodnih udaraca, penala i ubacivanja (izvedena lopta van linije igre) (20,7%), x2=11,636, p<0,01, kao i kontranapada (34,8%), x2=4,813, p<0,05, dok su udarci unutrašnjom stranom hrpta stopala (29,6%) bili najčešći. Uticaj prvog postignutog gola na utakmici u odnosu na konačan pobednički rezultat izražava se vrednošću (68,8%). S obzirom na posmatrana polja postignutih golova, prikazane su vrednosti (48,9%) za površine od 5 do 11 i 11 metara, (31,1%) za površine od 11 do 16 i > 16 metara i (20,0%) za površinu od 0 do 5 metara, uz dodatak da su napadači postigli 73 gola. Polufinalisti su pokazali procenat tačnih dodavanja po meču, u rasponu vrednosti (82,5-89,3%). Uočeni parametri i njihov značaj imaju pragmatičnu važnost u populaciji fudbalskih stručnjaka, istraživača i trenera pri utvrđivanju uspeha i neuspeha timova u profesionalnoj konkurenciji.
Stepen uključenosti predškolske dece u fizičko vaspitanje i sport - Pilot projekat istraživanja "Vežbaj pravo, budi zdravo"
Predškolski uzrast je ključan za razvoj motoričkih veština i formiranje zdravstvenih navika. Svetska zdravstvena organizacija upozorava na rizike hipokinezije (nedovoljne fizičke aktivnosti), koja može dovesti do gojaznosti, hipertenzije i bolesti metabolizma. Predškolske ustanove imaju važnu ulogu u promovisanju fizičke aktivnosti kroz organizovane programe. Istraživanja pokazuju da posebno osmišljeni programi fizičkog vežbanja poboljšavaju motoričke sposobnosti dece, što ukazuje na potrebu za sistemskim pristupom uključivanja dece u sportsko-rekreativne aktivnosti. Projekat „Vežbaj pravo, budi zdravo“ Saveza za predškolski sport i fizičko vaspitanje Srbije predstavlja jedan od napora u tom pravcu. Predmet ovog istraživanja je percepcija roditelja o uključenosti predškolske dece u fizičko vaspitanje i sport. Shodno problemu, a u skladu sa predmetom istraživanja osnovni cilj ovog istraživanja je utvrditi procenu roditelja o uključenosti predškolske dece u fizičko vaspitanje i sport. Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 121 roditelja dece iz pet beogradskih opština (Palilula, Savski venac, Novi Beograd, Stari grad i Voždovac). Rezultati su pokazali da 51,24% dece vežba 1-2 puta nedeljno, dok 36,36% vežba 3-4 puta nedeljno. Nije uočena statistički značajna razlika u učestalosti vežbanja između dečaka i devojčica. Većina dece poseduje osnovne motoričke veštine, poput vožnje trotinetom (76,86%) i bicikla (39,67%), dok su aktivnosti kao što su plivanje (48,76%) i vožnja skejta (8,26%) manje zastupljene. Roditelji su izrazili visoku zainteresovanost za redovno organizovano fizičko vežbanje u vrtićima, sa 95% pozitivnih odgovora. Istraživanje je ukazalo na potrebu za sistemskim rešavanjem problema nedovoljne fizičke aktivnosti dece predškolskog uzrasta.
Sva prava zadržana (c) 2025 Sport - nauka i praksa
Primena telemedicine u sportskoj medicini: Digitalni pristup prevenciji, dijagnostici i rehabilitaciji
Telemedicina je postala ključni alat u modernom zdravstvu, omogućavajući udaljeni pristup medicinskim uslugama. U sportskoj medicini, njena primena donosi značajne inovacije u prevenciji, dijagnostici i rehabilitaciji sportskih povreda. Ovaj rad istražuje efikasnost telemedicinskih tehnologija kroz analizu njihovih doprinosa smanjenju učestalosti povreda, preciznosti dijagnoza i brzini oporavka. Istraživanje je obuhvatilo uzorak od 150 profesionalnih i amaterskih sportista, pri čemu su korišćeni nosivi uređaji, aplikacije za praćenje aktivnosti i platforme za udaljene konsultacije. Statistička analiza podataka pokazala je da telemedicina može smanjiti učestalost povreda za 25% i skratiti prosečno trajanje rehabilitacije za 30%. Rezultati takođe ukazuju na povećanje zadovoljstva sportista tretmanom, što doprinosi njihovom bržem povratku aktivnostima. Zaključeno je da telemedicina nudi praktična rešenja za izazove u sportskoj medicini, uključujući udaljene regije sa ograničenim pristupom specijalističkoj nezi. Ipak, neophodna su dodatna istraživanja kako bi se prevazišli tehnički i etički izazovi. Ovi nalazi pružaju osnovu za dalji razvoj telemedicinskih platformi prilagođenih specifičnim potrebama sportista.
Optimizacija tretmana sportskih povreda kroz primenu veštačke inteligencije: Metode za efikasnu prevenciju, dijagnostiku i rehabilitaciju
Veštačka inteligencija (AI) sve više nalazi primenu u medicinskim oblastima, uključujući i tretman sportskih povreda. Fokus ovog rada je analiza potencijala AI tehnologija za unapređenje prevencije, dijagnostike i rehabilitacije sportskih povreda. Kroz sistematizovan pregled postojećih studija i tehnoloških dostignuća, identifikovane su ključne strategije koje AI donosi u ovu oblast. Istraživački postupak obuhvata analizu velikih podataka, obradu slika, mašinsko učenje i prilagođene algoritme za predikciju i praćenje rehabilitacije. Pored toga, ispitani su i modeli za automatsko prepoznavanje uzoraka povreda što može značajno doprineti preventivnim merama i smanjenju incidencija povreda. Rezultati istraživanja ukazuju na značajno poboljšanje u efikasnosti tretmana, smanjenje vremena oporavka i preciznost u dijagnostici, što direktno utiče na brži povratak sportista aktivnostima. Zaključak rada naglašava potrebu za daljim integracijama AI tehnologija u sportsku medicinu, kao i za kreiranje prilagođenih AI rešenja koja odgovaraju specifičnim potrebama sportista, uzimajući u obzir različite faktore rizika i karakteristike individualnih treninga.
Živanović, N. (2024). FIEP SPECIALIZED MULTI–LINGUAL DICTIONARY, PHYSICAL CULTURE, PHYSICAL EDUCATION, SPORT, PHYSICAL RECREATION. BOOK I
Sva prava zadržana (c) 2024 Sport - nauka i praksa
Cilj sprovedenog istraživanja bio je ispitivanje stepena podudarnosti sportista i tekvondo trenera o njihovoj efikasnosti, kao i ispitivanje dubljeg značenja odgovora tekvondo trenera o načinu pripreme za redovne treninge i saradnji sa drugim trenerima. Uzorak istraživanja obuhvatao je deset trenera Tekvondo saveza Bosne i Hercegovine i 265 tekvondo sportista. U tu svrhu sprovedeno je kvantitativno-kvalitativno istraživanje. Kroz realizaciju kvantitativnog dijela istraživanja primjenjeni su istraživački instrumenti: anketni upitnik za trenere, petostepena skala Likertovog tipa pomoću kojeg je vršena procjena i samoprocjena profesionalnosti tekvondo trenera i protokol intervjua za trenere. U kvalitativnom dijelu istraživanja korištena je tehnika dubinskog intervjua. U skladu sa određenim istraživačkim pitanjima i kvalitativne metode kodiranja u završnoj verziji kodnog stabla izdvojena su: dva područja i četiri kategorije sa pripadajućim dimenzijama efikasnosti tekvondo trenera. Analizom dobijenih rezultata može se reći da postoji pozitivna procjena i samoprocjena efikasnosti tekvondo trenera i da ne postoji značajna razlika u procjeni sportista i samoprocjeni trenera navedenog faktora. U kvalitativnom dijelu istraživanja, kroz odgovore trenera došlo se do saznanja da je većinski dio trenera efikasan i posvećen u svom trenerskom radu.
PROCENA DUŽINE I FREKVENCIJE KORAKA PRI TRČANJU RAZLIČITIM BRZINAMA KOD MUŠKARACA I ŽENA
Uspešnost u toku trčanja zavisi od mnogobrojnih faktora, a jedni od najbitnijih jesu dužina i frekvencija koraka. Prvi cilj ovog istraživanja je procena razlika dužine i frekvencije koraka između muškaraca i žena pri različitim brzinama trčanja. Drugi cilj jeste ispitivanje povezanosti morfoloških karakteristika muškaraca i žena sa dužinom i frekvencijom koraka. U ovom istraživanju su učestvovale dve grupe od 37 rekreativnih trkača (22 muškaraca i 15 žena). Ispitanici su trčali na tredmilu noseći na svakom članku noge dva prenosiva Prosense akcelerometra. Protokol je podrazumevao 10 minuta trčanja i to: 3 minuta zagrevanja na 8 km/h, po jedan minut trčanja na 8, 10, 12 i 14 km/h (korišćeno za dalje analize) i 3 minuta trčanja na 8 km/h. Glavne varijable koje su se koristile su dužina i frekvencija koraka. Rezultati su pokazali da su žene imale veću frekvenciju koraka od muškaraca pri gotovo svim brzinama trčanja (p < 0,05), ali u dužini koraka nije bilo razlike između muškaraca i žena. Takođe, kod muškaraca su dobijene visoke i statistički značajne negativne korelacije visine i frekvencije koraka (r >-0,59<-0,66), kao i niske do umerene pozitivne korelacije visine sa dužinom koraka (r >0,17<0,46). Kod žena su dobijene niske do umerene negativne korelacije visine i frekvencije koraka (r >-0,28<-0,43) i takođe niske do umerene pozitivne korelacije visine sa dužinom koraka (r >0,34<0,52). Rezultati istraživanja kao i moderna tehnologija korišćena u ovom radu bi značajno unapredila trenažni proces trkača rekreativaca.
VIŠE “LAJKOVA” VIŠE PENJANJA: ISTRAŽIVANJE NAMERE PENJAČA DA KORISTE DRUŠTVENE MEDIJE ZA SAMOPROMOVISANJE
Nadovezujući se na Ajzenovu (1991; 2013) teoriju planiranog ponašanja (Theory of Planned Behavior -TPB), cilj ove studije je da istraži prediktore korišćenja društvenih medija među penjačima širom sveta. Fokusira se na faktore kao što su stav, subjektivna norma i namera, ispitujući njihov uticaj na samopromociju penjača na različitim platformama društvenih medija. Istraživanje je obuhvatilo aktivnosti koje se protežu od prirodnog okruženja do takmičarskog sportskog penjanja, naglašavajući razvojnu ulogu društvenih medija u ovim kontekstima. Korišćenjem korelacionog istraživačkog dizajna, studija je istraživala kako TPB varijable utiču na angažovanje penjača da se korišćenjem društvenih medija samopromovišu u okviru penjačke zajednice. Uzorak se sastoji od 142 penjača iz 21 zemlje koji su učestvovali u onlajn anketi, odabranoj svrsishodnim i pogodnim metodama uzorkovanja. Svi ispitanici su potvrdili da koriste platforme društvenih medija za samopromociju, pri čemu se Instagram pojavljuje kao primarni izbor. Ovo istraživanje doprinosi razumevanju preseka psiholoških faktora penjača i njihovog ponašanja na društvenim medijima, bacajući svetlo na to kako stavovi, društvene norme i namere oblikuju samoprezentaciju, na internet-mreži, u avanturističkim sportovima. Ispitujući ovu dinamiku, studija pruža uvid u to šta pokreće digitalne interakcije penjača i njihove implikacije na šire trendove u sportskoj komunikaciji i angažovanju zajednice. Štaviše, ova studija je otkrila da penjačice nameravaju da češće koriste društvene medije za samopromociju u poređenju sa penjačima.
FAKTORSKA STRUKTURA INTERESOVANJA ADOLESCENATA PREMA SPORTOVIMA
Cilj ove empirijske studije bio je ispitivanje latentne strukture interesovanja adolescenata prema sportovima. Prigodni uzorak obuhvatio je (N = 144) valjevska maturanta srednjih škola muškog pola prosečne starosti 18.05 ± 1.82 godina. U ovom transverzalnom istraživanju primenjena je adaptirana verzija Upitnika interesovanja prema sportovima ‒ PS (Prot i Bosnar, 1999). Maksimalna srednja vrednost ocena u PS2 upitniku evidentirana kod preferencije sportova automobilizam i motociklizam (M = 3.72), a minimalna kod sportske gimnastike (M =1.10). Analizom glavnih komponenti (PCA) na osnovu Gatman-Kajzerovog kriterijuma ekstrahovano je pet glavnih komponenata, uz 61.91% objašnjene ukupne varijanse. Izdvojena petofaktorska struktura latentnih dimenzija interpretirana je kao: sportovi na otvorenim objektima fizičke kulture, borilački sportovi i sportovi snage, fundamentalni sportovi i sportovi sa naglašenom umetničkom dimenzijom, sportovi sa loptom i reketom i sportovi sa preciznošću. Linearne korelacije izolovanih zajedničkih faktora su statistički signifikantne p ≤ 0,05), pozitivnog su smera, niskog ili umerenog intenziteta, što pokazuje da te izdvojene latentne varijable nisu međusobno nezavisne, već da postoji relevantna korenspondencija među njima. Preferencija sportskih interesovanja u petofaktorskoj strukturi adolescenata orijentisana je na „muške“ i delimično „neutralne“ sportove, što signalizira na relevantnost rodnog stereotipa u oblasti sporta. U radu se raspravlja i o praktičnim implikacijama relevantnosti izolovane petofaktorske strukture interesovanja adolescenata prema sportovima. Sprovedeno transverzalno istraživanje doprinelo je postojećoj literaturi i empirijskim podacima o ovom retko istraživanom fenomenu na srpskoj adolescentskoj populaciji.
ISTRAŽIVANJE KARAKTERISTIKA LIČNOSTI – ESPORTAŠI U POREĐENJU SA SPORTAŠIMA
Cilj istraživanja je ispitivanje osobina ličnosti esportaša i sportaša, kao i potvrđivanje razlika u ličnosti između dvije ispitivane grupe. Istraživanje je provedeno na 67 (N=67) ispitanika, od kojih su 30 poluprofesionalni ili profesionalni esportaši koji učestvuju u takmičenjima na državnom i regionalnom nivou. Preostalih 37 ispitanika su najviše rangirani sportaši u Bosni i Hercegovini. Za ispitivanje razlika korištena je osnovna statistika, T-test, putem kojeg se testirala statistička značajnost između dvije aritmetičke sredine, na BFI-44 (α=0.78) mjernom instrumentu. Očekivalo se da su esportaši niže rangirani na dimenzijama Ekstraverzije (E) i Ugodnosti (A) i Savjesnosti (C), ali viši na dimenziji Neuroticizma (N) i Otvorenosti (O) u odnosu na rezultate sportaša. Istraživanje pokazuje da su četiri hipoteze potvrđene – na dimenziji Ekstraverzije (E) sa nivoima značajnosti p=.000 (p<0.0001); na dimenziji Ugodnosti (A) sa nivoima značajnosti p=.002 (p<0.01); Savjesnosti (C) sa p=.004; na dimenziji Neuroticizma (N) sa nivoima značajnosti p=.042 (p<0.05). Nadalje, peta hipoteza istraživanja nije potvrđena. Rezultati postignuti na ovom uzorku mogli bi poslužiti kao važan dio razumijevanja razlika između esportaša i sportaša.
Uloga sporta u promociji obrazovanja na Katoličkom univerzitetu Notr Dam u Saut Bendu, SAD
U radu se istraživala podsticajna snaga fudbalskog programa Univerziteta Notr Dam za obrazovni marketing i finansiranje ove institucije. Snažna međusobna povezanost ekonomije, politike, masovnih medija i sporta, uslovila je izuzetnu popularnost fudbala u SAD. Univerzitet iz američke države Indijana je jedan od prvih koji se uspešno prilagodio ovom trendu kroz revitalizaciju svog fudbalskog programa, koji je još od 1887. godine bio prisutan u razvojnoj strategiji ove institucije. Koristeći metode analize sadržaja i studije slučaja Katoličkog univerziteta Notr Dam, izložena je hipoteza da je popularnost sporta, u ovom slučaju fudbala, uspešno iskorišćena za promociju i razvoj ove visokoškolske ustanove. U zaključku se ističe da je Univerzitet Notr Dam kroz uključivanje i sporta (fudbalski tim “Borbeni Irci”) u svoju obrazovnu promociju, učvrstio svoju današnju poziciju - rangiran je pri vrhu najkvalitetnijih nacionalnih istraživačkih univerziteta u SAD. S druge strane, ova studija slučaja potvrđuje da nema sukoba između verske dogme i nauke zasnovane na dokazima ako zajedno koračaju ka napretku, odnosno, ako im je zajednički cilj da oslobode čoveka.
KRETNE NAVIKE DJECE PREDŠKOLSKOG UZRASTA U BOSNI I HERCEGOVINI
Svjetska zdravstvena organizacija (SZO) 2019. godine objavila je smjernice za tjelesnu aktivnost, sedentarne navike i količinu sna za djecu mlađu od 5 godina. Kao odgovor na ove smjernice, ova studija imala je za cilj utvrditi koliko djece predškolskog uzrasta (3-5 godina) ispunjava smjernice SZO. Vrijeme provedeno u tjelesnoj aktivnosti, sedentarnim navikama i spavanju objektivno je mjereno pomoću akcelerometra (ActiGraph wGT3x-BT). Vrijeme ispred ekrana i kvalitet spavanja procijenjeni su upitnikom za roditelje. Održani su sastanci sa roditeljima (kao fokusne grupe) i osobljem obdaništa kako bi se se utvrdila izvodljivost predviđenog protokola. Rezultati su pokazali da je samo 23% djece ispunilo sve tri smjernice. Smjernicu o provedenom vremenu u tjelesnoj aktivnosti ispunilo je 64% djece, smjernicu o trajanju spavanja ispunilo je 74% djece, a smjernicu provedenog vremena ispred ekrana 53% djece. Samo mali broj djece ispunjava smjernice SZO. Metode i uređaji korišteni u ovoj pilot studiji pokazali su se pouzdanim, što je odlična pretpostavka za provođenje glavne studije u Bosni i Hercegovini.
RAZLIKE U FIZIČKOJ AKTIVNOSTI ADOLESCENATA RAZLIČITIH POLOVA UZRASTA OD 12 DO 15 GODINA RAZLIČITIM DANIMA U NEDELJI
Postizanje preporučenog dnevnog nivoa fizičke aktivnosti (FA) kod dečaka i devojčica adolescenata pomaže u poboljšanju njihovog kardiovaskularnog zdravlja, održavanju zdrave telesne težine i unapređenju mentalnog zdravlja. Svrha ovog istraživanja bila je da se utvrdi da li postoje statistički značajne razlike između dečaka i devojčica uzrasta od 12 do 15 godina u odnosu na uzrast i količinu FA različitim danima u nedelji. Uzorak je obuhvatio 606 učenika 7, 8. i 9. razreda iz četiri slovenačke osnovne škole koji su učestvovali u istraživanju popunjavanjem upitnika (IFAQ; International Physical Activity Questionnaire, 2006). Korišćen je kvantitativni pristup istraživanju i metoda je bila uzročno-neeksperimentalna. Šapiro-Vilkov test je korišćen da se utvrdi da li su podaci normalno raspoređeni na statistički značajnom nivou rizika (p > 0,05). Zbog narušene normalnosti distribucije varijabli (p < 0,001), za utvrđivanje statistički značajnih razlika između polova korišćen je neparametarski Man-Vitnijev test, a za utvrđivanje statistički značajnih razlika između starosnih grupa korišćen je Kraskal-Volisov test. Dečaci su bili statistički značajno aktivniji od devojčica svih dana u nedelji osim srede (pon.: p=0,018; utorak: p=0,001; četvrtak: p=0,020; petak: p=0,015, subota: p=0,012; nedelja: p=0,001). Značajne razlike u nivoima FA između učenika sedmog, osmog i devetog razreda javljale su se samo nedeljom (p<0,001), pri čemu su se nivoi FA menjali sa uzrastom učenika. Nalazi studije da su dečaci adolescenti statistički značajno aktivniji od devojčica izazivaju zabrinutost zbog rodnih razlika u učešću u FA tokom ovog kritičnog razvojnog perioda. Takve razlike mogu doprineti dugoročnim zdravstvenim posledicama i produžiti rodne nejednakosti u ukupnoj kondiciji i dobrobiti. Uočene razlike u FA između dečaka i devojčica tokom adolescencije naglašavaju potrebu za ciljanim intervencijama i strategijama za promovisanje i poboljšanje FA među devojčicama. Rešavanje osnovnih faktora koji doprinose nižim nivoima aktivnosti među devojčicama je od suštinskog značaja za promovisanje pravednijeg i inkluzivnijeg pristupa promociji FA.
UTJECAJ PRETHODNIH MOTORIČKIH ISKUSTAVA NA STAVOVE STUDENATA O DRUŠTVENO KORISNOM UČENJU
Društveno korisno učenje (DKU) je rastući inovativni pedagoški model, koji sve više postaje popularan u visokom obrazovanju u oblasti sporta i tjelesnog vježbanja. Studenti kineziologije orijentirani su na društvo, te je važno da za vrijeme obrazovanja razvijaju povezanost i odgovornost u odnosu na društvo. Ovo istraživanje provedeno je na uzorku 58 studenata kineziologije u dobi od 20 do 22 godine. U prvoj fazi istraživanja polistrukturiranim intervjuom utvrđeno je šest istraživačkih grupa formiranih prema prethodnim motoričkim iskustvima studenata s obzirom na vrstu motoričkih vještina i dužinu bavljenja određenom motoričkom aktivnosti. Šest istraživačkih grupa formirano je prema dominantnim motoričkim aktivnostima na: umjetničke i estetske aktivnosti, rekreativne aktivnosti usmjerene društvu, individualno usmjerene rekreativne aktivnosti, timski sportovi, individualni sportovi, borilački sportovi. Da bi se utvrdili stavovi studenata o koristima DKU, primijenjen je SELEB upitnik. Upitnik generira 27 itema koji čine SELEB skalu za mjerenje koristi DKU kroz šest kategorija: građanska odgovornost, međuljudske vještine, sposobnost vođenja, sposobnost primjene znanja, opće životne vještine i kritičko promišljanje. Korištena je Analiza varijance kako bi se utvrdile razlike u istraživačkim grupama definiranim prema prethodnom motoričkom iskustvu studenata. Rezultati pokazuju značajne razlike između stavova studenata o DKU (F5,52 = 3,19; p=0,014). Najveće vrijednosti SELEB skale zabilježene su u grupi s dominantnim umjetničkim i estetskim predznanjima, a najniže u grupi individualnih sportova. Značajne razlike utvrđene su Post-hoc Tukey HSD testom između grupe individualnih sportova sa grupama dominantnih predznanja u rekreativnim aktivnostima usmjerenih društvu, timskim sportovima te umjetničkim i estetskim aktivnostima.
SINDROM SAGOREVANJA (BURNOUT SINDROM) KOD SPORTISTA
Sindrom sagorevanja, ili Burnout sindrom, je posledica nagomilanog stresa, nastalog usled prekomernog angažovanja, kako u fizičkom, tako i u mentalnom (psihičkom) domenu. Karakterističan je za mnoge profesije, naročito profesije koje su orijentisane na direktan rad sa ljudima, a u sportu je gotovo neizbežan. Dva najčešća razloga koja uzrokuju sindrom sagorevanja su: postavljanje sebi teško ostvarivih ciljeva i nerealnih rokova, ili nastojanje da se ispune zadane obaveze i postignu rezultati koji su nametnuti spolja, od drugih. U oba slučaja dolazi do pomeranja granica izdržljivosti, što dovodi do sagorevanja i ostavlja posledice na celokupan čovekov organizam i njegovo psihofizičko zdravlje. Vreme u kome živimo nameće pomeranje granica postignuća i rezultata i definisano je stalnom konkurencijom i dokazivanjem. Taj ultimatum je posebno izražen u sportu. Sportisti se izdvajaju od drugih po disciplini, upornosti, istrajnosti, fokusiranju na cilj (pobedu), požrtvovanosti i odgovornosti. Od njih se uvek očekuje vrhunska kondicija i vrhunski rezultati. Postavlja se pitanje: Da li je uopšte moguće ostvarivati vrhunske rezultate, a izbeći sindrom sagorevanja? U radu se, osim analize uzroka, simptoma i posledica, traži odgovor na ovo pitanje.
Sva prava zadržana (c) 2023 Sport - nauka i praksa
EVROPSKO FUDBALSKO PRVENSTVO 2020/2021: ANALIZA POSTIGNUTIH GOLOVA I EVALUACIJA STATISTIČKIH PARAMETARA NA UTAKMICAMA
Cilj studije bio je analiza karakteristika postignutih golova na turniru u smislu specifičnog načina vrednovanja. Na uzorku od 51 utakmice i učešća 24 reprezentacije, ova studija je bazirana na personalnoj opservaciji istraživača, odnosno analiza se bazirala na praćenju utakmica uživo putem domaćih kablovskih kanala, kao i na UEFA službenom YouTube kanalu. Dvosmerna analiza varijanse između grupa je korišćena za obradu dela podataka. Ukupno su postignuta 142 gola. Fiksni faktor prikazao je najveću zastupljenost golova u periodu od 45-60 minuta (30), dok su fiksni faktori uključivali vrste napada i broj postignutih golova: (80) kontinuirani napadi (srednja vrednost = 53.7 minuta), (13) brzi napadi (59.5 minuta), (14) kontranapadi (55.7 minuta) i (35) set igre ili prekidi (51.8 minuta). Jedan završni dodir je procenjen (80 ili 65.6%), a dva dodira (17 ili 13.9%). Najveći broj pogodaka (37) postignut je unutrašnjom stranom stopala (srednja vrednost = 53.5 minuta) poredeći sa (27) kod udarca lopte glavom (54.4 minute) i (21) kod udarca lopte sredinom hrpta stopala (49.5 minuta). Najviše golova postignuto je desnom nogom (66 ili 46.5%), tj. (90) golova je postignuto unutar šesnaest metara (van peterca) (54.1 minut). Prvi gol dao je vrednost (33 ili 64.7%) konačne pobede na meču. Dobijeni rezultati trenerima ukazuju da bi se trebali fokusirati na brze napade, i kontranapade koji posledično vode postizanju golova. Takođe se mora obratiti pažnja i na više udaraca lopte spoljnom stranom stopala i spoljnom stranom hrpta stopala.
POLNE RAZLIKE U KVALITETU ŽIVOTA I MOTIVACIJI ZA TRENINGOM KOD ADOLESCENATA PROSEČNE I SUVIŠNE TELESNE MASE
Osnovni cilj u ovoj transverzalnoj studiji je ispitivanje razlike u konstruktima kvaliteta života i motivacije za treningom kod adolescenata i adolescentkinja prosečne i suvišne telesne mase. Uzorak je obuhvatio učenike valjevskih srednjih škola (N = 337). Prosečna starost ispitanika iznosila je M = 16.53 godine (SD = .38). Primenjena su dva merna instrumenta: upitnik motivacije za trening (EMI-2) i upitnik kvaliteta života za decu i adolescente (TKQ). Nalazi Kronbahovog α koeficijenta sugerisali su da primenjeni upitnici imaju zadovoljavajuće pouzdanosti tipa interne konzistencije, te da se validno mogu koristiti za procenu adolescentske populacije i u Republici Srbiji. Rezultati su pokazali da motivaciju za trening adolescenata čine unutrašnji i spoljašnji motivi, pri čemu mladići u odnosu na devojke povoljnije percipiraju kvalitet života. Utvrđene statistički značajne polne razlike, tj. viši stepen evaluacije konstrukta TKQ kod adolescenata, u poređenju sa adolescentkinjama su posledica znatnijeg doživljavanja fizičkog blagostanja, prijatnih osećanja i raspoloženja, dobre porodične i socijalne sredine, kao i izvodljivosti programiranja i njihovog sprovođenja slobodnog vremena. Istovremeno ispitanicima sa prosečnom telesnom masom više prija percepcija sopstvene fizičke aktivnosti i zdravlja nego njihovim vršnjacima sa suvišnom TM. Fizičko vežbanje ispitanika s obzirom na pol više podstiču varijable uživanje, izazov, takmičenje, snaga i izdržljivost, te socijalni faktori (pripadnost grupi, pritisak i priznanje), u odnosu na ispitanice, koje su spremnije da treniraju radi kontrole telesne mase. Rezultati Man-Vitnijevog U neparametrijskog testa ukazali su na relevantne polne razlike: adolescenti sa prosečnom telesnom masom u većem stepenu nego vršnjaci sa suvišnom telesnom masom na trening podstiče varijabla uživanje u aktivnosti, dok sa druge strane adolescente sa prekomernom telesnom masom značajnije stimuliše verovatnoća njene regulacije (p ≤ .01). U radu se raspravlja o praktičnim implikacijama ovih rezultata na stvaranju motivacije za vežbanjem i kvalitetom života kod mladih oba pola, sa normalnom i prekomernom TM u doba adolescencije.
Prema svim raspoloživim informacijama, proizvodnja i prodaja organske hrane u velikom je porastu, kako u svetu, tako i kod nas. Procenjuje se da je ovaj porast posledica uverenosti kupaca da je organska hrana ukusnija i/ili zdravija, hranljivija, da sadrži manje količine pesticida, konzervanasa, aditiva, da ne sadrži genetski modifikovane komponente, itd. Međutim, šta od ovoga predstavlja činjenicu, a šta zabludu? U nedostatku studija koji se bave problematikom organske hrane u Srbiji, oslanjamo se na rezultate istraživanja sprovedenih u svetu, prvenstveno u zemljama u kojima proizvodnja i prodaja organske hrane imaju višedecenijsku tradiciju. Najveći broj istraživanja kojim se bavi ovaj pregled odnosi se na prisustvo pesticida u organskoj hrani i ona su nedvosmisleno utvrdila da organska hrana sadrži znatno manje količine pesticida od konvencionalno proizvedene hrane. U drugim aspektima zdravstvene bezbednosti, utvrđeno je da organska hrana ima značajno niže vrednosti ili odsustvo antibiotika, hormona i faktora rasta, genetski modifikovanih činilaca, kao i veštačkih konzervanasa i aditiva. Neka od istraživanja koja su sprovedena sa ciljem potvrde tvrdnje da je organska hrana hranljivija od konvencionalno proizvedene, utvrdila su da neke namirnice imaju više vitamina, minerala i antioksidanata. Međutim, mnogobrojne studije nisu potvrdile ove zaključke, već su pronašle da je sadržaj pomenutih sastojaka bez značajne razlike između organske i konvencionalne hrane. Šta je od svega pomenutog istina, potvrdiće neke buduće, potpuno objektivne studije.
EFEKTI SAMOMASAŽE PENASTIM VALJKOM (FOAM-ROLLER) NA FLEKSIBILNOST I DRUGE MOTORIČKE SPOSOBNOSTI – PREGLED NAJNOVIJIH ISTRAŽIVANJA
U poslednjoj deceniji, samomasaža mišićne fascije primenom penastog valjka (eng. Foam-roller - FR) postala je sve češći način dopunjavanja tradicionalnih metoda tretmana mekog tkiva, dok je veliki broj sportista i rekreativaca koristi kao sredstvo u zagrevanju, odnosno opuštanju nakon treninga. Uzimajući u obzir aktuelnost teme među istraživačima, trenerima i fizioterapeutima, cilj ovog rada bio je da se izvrši pregled i sistematizacija najnovijih istraživanja o efektima primene penastog valjka na motoričke sposobnosti. Pretraga literature sprovedena je koristeći sledeće baze podataka: Google Scholar, PubMed, ScienceDirect. Ključne reči na osnovu kojih je izvršena pretraga: foam rolling, self-myofascial release, fascia, flexibility, ROM, motor ability, muscle soreness, muscle performance. Selekcija članaka izvršena na osnovu sledećih kriterijuma: 1) publikacije napisane na engleskom jeziku i objavljene u periodu 2019-2022. godina; i 2) originalni naučni članci fokusirani na ispitivanje efekata masaže mekog tikva primenom FR na pokretljivost zglobova, motoričke sposobnosti (jačina, snaga, brzina, ravnoteža i dr.), akutni bol u mišićima, odloženu bolnu osetljivost mišića. Nalazi najnovijih istraživanja potvrđuju ranija saznanja da se pomoću FR može kratkoročno, pozitivno uticati na fleksibilnost i ROM, dok su nalazi u vezi uticaja na jačinu mišića, eksplozivnu snagu i ravnotežu dvosmisleni. Pored toga, zabeleženo je da ovakav tretman može odložiti pojavu zamora, odnosno ublažiti bolnu osetljivost mišića nakon intenzivnog napora. Iako je penasti valjak već dugo u upotrebi i u sportu i u rehabilitaciji, zbog heterogenosti metoda u studijama i dalje nema zvanične preporuke o optimalnoj načinu primene ovih rekvizita (trajanje tretmana, pritisak i kadenca, odnosno frekvencija vibriranja ukoliko se koristi takav valjak).