ISHRANA RADNIKA KOJI RADE U NOĆNOJ SMENI – RAZLOG ILI IZGOVOR ZA NEPRAVILNU ISHRANU - Anđelković, Svetlana; Babić, Maja (Srpski medicinski časopis Lekarske komore, 2024)
Dostupnost veštačkog svetla i uređaja koji emituju svetlost promenili su ljudski život u smislu vremena, omogućavajući 24-časovnu zdravstvenu zaštitu, trgovinu i proizvodnju, kao i širenje društvenog života na dan i noć. U Evropi oko 21% radno aktivnog stanovništva čine radnici koji rade u smenama. 10% radne snage ima večernji ili noćni raspored, a 7% radnika u Evropi redovno radi noćnu smenu. Prema Birou za statistiku rada, više od 15 miliona Amerikanaca radi noćne smene. Smenski, a naročito noćni rad, ozbiljno utiče na ponašanje u vezi sa ishranom.Zna se da noćni rad izaziva konflikt između društveno određenog ritma obedovanja i cirkardijalnih bioloških ritmova vezanih za osećaj gladi, sitosti, kao i za sam metabolizam. Noćni obroci izazivaju poremećaje intestinalnog motiliteta, utiču na digestiju, apsorpciju, ali i na iskoristljivost nutrijenata i eventualne medikamentozne terapije (ako je pojedinac uzima). Sa gledišta hronobiologije, ljudska vrsta je diurnalna, što unekoliko objašnjava zašto noćni radnici imaju smanjen apetit u toku noći, kada je ljudski organizam zapravo programiran za odmaranje, i gladovanje, kao i za endogenu mobilizaciju glikoze. Sa psihosocijalnog aspekta, smenski radnici obično doživljavaju razmimoilaženje izmedju svojih dnevnih rutina (uključujući i raspored obroka), kao i onih sa porodicom i prijateljima, što dalje dovodi do još težih poremećaja navika u ishrani.Međutim, teško je dati dijetarne preporuke u vezi sa ishranom. Prvo, nema jasnog stave po pitanju toga da li noćni radnici treba da jedu u toku noćnih sati ili ne. Drugo, čak i da se podstakne noćno obedovanje, nedostaje krajnji dokaz o tome koja vrsta hrane treba da se konzumira, a koja da se izbegava. Treće, nutritivno vredna hrana možda neće biti dostupna u to doba noći. Najzad, ishrana u toku noći sigurno utiče na metabolizam. Imajući u vidu sve navedeno, pokušali smo da damo neke korisne smernice u vezi sa ovim pitanjima.
Keywords: cirkardijalni biološki ritam; hronobiologija; metabolizam