MATIČNE ĆELIJE – OPŠTI PREGLED: OD RAZVOJNIH HEMOBIOLOŠKIH KONCEPATA DO (AUTO)GRAFTING-a U KLINIČKOJ PRAKSI - Balint, Bela; Pavlović, Mirjana; Marković, Olivera; Borović, Saša; Todorović, Milena (Srpski medicinski časopis Lekarske komore, 2022)
Konvencionalna transplantacija matičnih ćelija hematopoeze (MĆH) je dobro poznat metod lečenja brojnih stečenih i urođenih poremećaja hematopoeze, poremećaja imunskog sistema, kao i određenih metaboličkih oboljenja. Matične ćelije (MĆ) se mogu definisati kao ćelije koje imaju sposobnost samoobnavljanja i koje poseduju visoki proliferativni kapacitet, kao i potencijal da se diferentuju u funkcionalno kompetentne zrele ćelije. MĆ se mogu podeliti na embrionalne MĆ (EMĆ) i tkivno operdeljene, odnosno adultne MĆ – kaošto su one iz kostne srži, periferne krvi i iz krvi pupčane vrpce, kao i druge ne-hematopoetske odnosno somatske ćelije. Kod odraslih, MĆ se obično smatraju ograničenim po pitanju njihovog regenerativnog potencijala i potencijala diferentovanja, dok su EMĆ „prave“ totipotentne/pluripotentne ćelije, jer imaju sposobnost da se razviju i u endoderm, ektoderm i mezoderm – tj. u sva tri tipa embrionalnog tkiva u ljudskom organizmu. Među MĆ koje se potencijalno mogu presaditi, ove ćelije predstavljaju vrstu koja najviše obećava, ali i koja je i najkontroverznija. Manje zrele ili primitivnije MĆH imaju potencijal da se diferentuju,ne samo u sve vrste ćelija krvi, već i u neke vrste somatskih ćelija (plastičnost MĆ). U različitim kliničkim uslovima, transplantacija nezrelih (primitivnih) MĆ dovodi do repopulacije kostne srži primaoca transplantata, uz kasniju potpunu, stabilnu i dugoročnu rekonstituciju hematopoeze. Imajući u vidu da su primitivne ćelije takođe sposobne za ukalemljenje (homing) u različita tkiva, autologna implantacija MĆ u oštećeno i/ili ishemično područje indukuje njihovo naseljavanje i sledstveno transdiferentovanje u ćelijske linije organadomaćina, uključujući i neovaskularizaciju. Stoga su one klinički primenljive u oblasti regenerativne medicine, u lečenju tkivnih oštećenja miokarda, mozga, krvnih sudova, jetre, pankreasa i drugih tkiva. Svrha ovog pregleda jeste rekapitulacija ključnih otkrića u oblasti istraživanja MĆ, koja je u fazi ubrzanog razvoja. U radu je dat i pregled primene MĆ u tzv. konvencionalnim transplantacijama i u regenerativnoj medicini. Uz to, dat je i sažet kritički osvrt na naša sopstvena istraživanja u oblasti MĆ.
Keywords: matične ćelije; plastičnost matičnih ćelija; transplantacija; regenerativna medicina