Esophageal, gastric, colorectal, pancreatic, hepatocellular carcinomas and cholangiocarcinomas in Northern Macedonia: A series of patients treated at the University Clinic, between 2015 and 2019 - Grivcheva Stardelova, Kalina (Srpski medicinski časopis Lekarske komore, 2021)
Uvod / Cilj: Globalni teret karcinoma raste. Tumori poreklom iz gastrointestinalnog(GI) trakta, kao što su želudac, debelo crevo i jetra, su među pet najčešćih carcinoma kod muškaraca i žena širom sveta. Incidenca karcinoma GI pokazuje značajne geografske varijacije, sa učestalošću kolorektalnog karcinoma u zapadnoj Evropi i SevernojAmerici, a većom učestalošću karcinoma želuca i jetre u Aziji i Africi. Stopa incidencije i mortaliteta u Severnoj Makedoniji slična je stopi zapadnoevropskih zemalja.Materijal i metode: U radu se daje pregled slučajeva na Univerzitetskoj klinici za gastroenterohepatologiju u Skoplju tokom petogodišnjeg perioda (2015-2019), analiziranih prema starosti, polu i mestu karcinoma.Rezultati: Otkriveno je ukupno 1,484 pacijenta sa kolorektalnim karcinomom, zatim 763 pacijenta sa karcinomom želuca i 88 pacijenata sa karcinomom jednjaka. Većina pacijenata bila je u starosnoj grupi 60-69, sa izuzetkom raka jednjaka. Pored toga, hepatocelularni karcinom dijagnostikovan je kod 48 pacijenata, holangiokarcinom kod 34 pacijenta i karcinom ekstrahepatičnog žučnog kanala kod 59 pacijenata. U 355 pacijenata dijagnostikovan je nespecifični malignitet jetre. Primećena je sve veća incidencija carcinoma pankreasa, kod kojih je dijagnostikovano 528 pacijenata (287 muškaracai 241 žena), uglavnom u starosnim grupama 60-69 i 70-79 godina.Zaključci : Gastrointestinalni karcinomi u severnoj Makedoniji pokazuju trend porasta, posebno kod muškaraca sa pretežnom debelim crevom, pankreasom i jetrom. Da bi se smanjila učestalost ovih bolesti, važno je osigurati pristup i dostupnost terapije za B i C hepatitis iažurirati program skrininga kolorektalnog karcinoma.
Keywords: gastrointestinalni karcinom; rak želuca; rak pankreasa; hepatocelularni kancer; rak jednjaka; kolorektalni kancer