OPŠTI ZAKON O UNIVERZITETIMA IZ 1954. GODINE: PRVI POSLERATNI ZAKON O VISOKOM ŠKOLSTVU U JUGOSLAVIJI I NJEGOVI DUGOROČNI EFEKTI: Prvi deo - Popović, Dejan; Mirković, Zoran (Pravni zapisi, 2025)
Posle raskida sa SSSR, jugoslovenski komunisti su počeli da grade drukčiji model socijalizma, u kojem bi visoko obrazovanje dobilo određenu autonomiju, a oni sačuvali monopol vlasti. Od 1952. do 1954. godine vođena je široka rasprava u koju su, pored državnih funkcionera, bili uključeni i univerzitetski profesori i profesionalna udruženja. U njoj su pretresana pitanja nove organizacije univerziteta i fakulteta, uticaja države u upravljanju tim ustanovama, izbora nastavnika i dr. Godine 1954. Savezna narodna skupština donela je Opšti zakon o univerzitetima, koji je odmah postao primenjiv. Tim zakonom su univerziteti i fakulteti dobili status pravnih lica i pravo da donose statute. Njima su upravljali savet (u kojem su profesori i država /sa studentima/ imali po 50% glasova), rektor/dekan i univerzitetska/fakultetska uprava. U državama sukcesorima ex-Jugoslavije i danas se oseća uticaj ovog zakona, a u Srbiji, Hrvatskoj i Severnoj Makedoniji i dalje fakulteti imaju status pravnog lica.
Keywords: Opšti zakon o univerzitetima; Svojstvo pravnog lica; Univerzitetski savet; Rektor; Univerzitetska uprava; Dekan; Univerzitetski nastavnici; Studenti; Savez komunista Jugoslavije