OSNOVNA PITANJA I PROBLEMI KLASIČNOG LIBERALNOG FEMINIZMA - Vilic, Dragana S; Vilić, Nataša (POLITEIA, 2025)
Klasični liberalni feminizam predstavlja teorijsko nastojanje i politički zahtjev feminizma najprije ispoljen u drugoj polovini 18. vijeka. U tom periodu brojni činioci (ekonomski, socijalni, politički), kao i kretanja u ljudskoj misli stvorili su uslove za preispitivanje odnosa moći i sopstvenog položaja u društvu od strane žena (I. Milojević). Ta prva feministička nastojanja bila su vezana za osnovne principe liberalizma (jednakost, slobodu, nezavisnost), preformulisane i proširene na žene (K. Lončarević). S obzirom na potpunu građansku, političku i kulturnu obespravljenost žena, klasični liberalni feminizam svoje zahtjeve usmjerio je na postizanje ravnopravnosti žena s muškarcima u pogledu ovih prava. Kao glavni argument za to uzima se jednakost muškaraca i žena u pogledu razuma. Razum jeste moć usavršavanja, on predstavlja sponu stvorenja s Tvorcem od kojeg svi potiču, stoga kod svih mora biti ista njegova priroda. Kritikuje se ustrojstvo građanskog društva koje svojim mehanizmima (obrazovanje, odgoj, isključivanje iz svih građanskih i političkih poslova i sl.) onemogućava žene da njeguju razum (M. Vulstonkraft). Žene i muškarci rađaju se jednaki, stoga zakon, običaji ili predrasude ne treba da stvaraju razlike između njih – žene treba da imaju aktivnu ulogu u društvu i jednaka prava te pristup svim poslovima i nagradama koji su dostupni muškarcima. Pitanja koja se odnose na privatnu sferu egzistencije muškaraca i žena ostaju izvan interesovanja liberalnih feministkinja u 18. vijeku (Olemp de Guž i Meri Vulstonkraft), dok predstavnici klasičnog liberalizma u 19. vijeku (Herijeta Tejlor Mil i Džon Stjuart Mil) svoja razmatranja proširuju na pitanja braka i razvoda iz različitih pozicija. Neravnopravnost polova ima negativne posljedice na lične i javne vrline.
Keywords: Liberalizam; feminizam; razum; ravnopravnost