(DE)INSTRUMENTALIZACIJA PUŠENJA U SAVREMENOJ VIZUELNOJ KULTURI NA PRIMJERU ARHETIPA BUNTOVNIKA/BUNTOVNICE - Tesanovic, Nataša (POLITEIA, 2023)
Ideja „pobune/nepokoravanja kao imanencija slobode“ često je korištena koncepcija u strategijama pripovijedanja (eng. storytelling), bilo da se radi o umjetnosti, marketingu ili političkom aktivizmu. Da se ta ideja može istovremeno ili sukcesivno prožimati kroz sve tri oblasti, plastično pokazuje primjer arhetipa buntovnika/buntovnice. Prvobitno iskorišten za reklamiranje brendova cigareta od strane slavnih osoba, pomenuti arhetip poslužio je kao sredstvo kojim je duvanska industrija doprla do novih kategorija konzumenata, koji su u pušenju vidjeli čin oslobađanja od društvenih stega i predrasuda. Snaženjem tzv. zdravstvene agende i njenom upotrebom u političke svrhe, dolazi do niza zabrana, kako same konzumacije, tako i reklamiranja cigareta. Umjesto neposredne promocije brendova, duvanska industrija opredjeljuje se za indirektno posredovanje čina pušenja u vizuelnoj kulturi, ali ovaj put uz korištenje narativa sa centralnom figurom buntovnika. Dodatnim etiketiranjem i marginalizacijom pušača u javnom diskursu, koje se često ispostavlja i kao svojevrsni čin političke hipokrizije ‒ paravan za brojne nedemokratske aktivnosti, pušenje u okviru vizuelne kulture sve više biva predstavljeno kao akt pobune, tj. simbol borbe protiv političke korektnosti i zakonom „umivene“ represije. U tom kontekstu, kroz istorijski prikaz upotrebe arhetipa buntovnika u vizuelnoj kulturi, prije svega u filmovima i televizijskim serijama, tj. deskriptivno-analitički pristup izabranim figurama pušača-buntovnika, u okviru ovog istraživanja razmotrićemo višedecenijsku simbiozu duvanske industrije i marketinških strategija pripovijedanja, kao i subverzivne umjetničke prakse koje su im suprotstavljene. Rezultati preduzetog istraživanja ukazuju na to da se (de)instrumentalizacija pušenja u savremenoj vizuelnoj kulturi ispostavlja kao vrlo aktuelna tema koja pretenduje da anticipira kulturne trendove na način i u dometima koji prevazilaze sam čin pušenja i njegove primarne implikacije.