Časopis Medicinska reč objavljuje priloge iz oblasti biomedicinskih nauka koji ranije nisu objavljivani niti upućeni za objavljivanje u druge časopise. Periodičnost izlaženja – jedan volumen, četiri broja godišnje
National Association of Healthcare Workers of Serbia (NAHWS)
XXI Kongres Nacionalne asocijacije udruženja zdravstvenih radnika Srbije (NAUZRS) sa međunarodnim učešćem Vrnjačka Banja, 8–11. maj 2025.
Sva prava zadržana (c) 2025 Medicinska reč
XXII Kongres Nacionalne asocijacije udruženja zdravstvenih radnika Srbije (NAUZRS) sa međunarodnim učešćem Vrnjačka Banja, 9–12. oktobar 2025.
Ispravka U časopisu Medicinska reč, Vol. 2(2), No 2, 2021, u članku u sekciji Aktuelna tema: Krzysztof Filipiak, Nadjib Bouayed Pragmatizam i prestanak pušenja: Uloga smanjenja štete u stvaranju zdravijeg društva bez dima Medicinska reč, Vol. 2(2), No 2, 2021, pp. 76-80 http://media.medicinskarec.com/2022/03/rad_076_080web-1.pdf u onlajn i odštampanoj verziji članka izostavljena je važna napomena. Glavni urednik je odlučio da objavi Ispravku (Napomenu) za ovaj članak. Ispravka (izostavljena Napomena): Napomena: Ovaj članak je adaptiran iz originalnog rada pod nazivom „Pragmatizam i prestanak pušenja: Uloga smanjenja štete u stvaranju zdravijeg društva bez dima” autorke Amande Barrell (Brajton, Velika Britanija), koji uključuje intervjue sa Krzysztofom Filipiakom i Nadjibom Bouayedom. Originalni članak je licenciran pod Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/). Ova adaptacija je urađena u nekomercijalne svrhe i uključuje izmene radi jasnoće, strukture i prilagođenog konteksta.
Kasna prezentacija desnostrane Bochdalekove Hernije – prikaz slučaja i pregled literature
Kongenitalna dijafragmalna hernija predstavlja urođenu anomaliju dijafragme koju karakteriše postojanje defekta na dijafragmi kroz koji dolazi do protruzije abdominalnih organa u grudnu duplju. Najčešće se dijagnostikuje u neonatalnom periodu, ali su opisani i slučajevi kod kojih se dijagnoza postavlja kasnije tokom detinjstva. Prikazujemo slučaj muškog deteta, uzrasta 14 meseci, upućenog iz regionalnog zdravstvenog centra u našu ustanovu zbog izražene višednevne uznemirenosti, gastrointestinalnih tegoba i radiografskog nalaza grudnog koša i abdomena, koji je pobudio sumnju na kongenitalnu dijafragmalnu herniju. Od gastrointestinalnih tegoba dominiralo je povraćanje, uz uredan ritam pražnjenja stolice bez primesa krvi. Po prijemu je urađena radiografija i multislajsna kompjuterizovana tomografija (MSCT) grudnog koša i abdomena, kojom je potvrđena hernijacija abdominalnog sadržaja u desni hemitoraks, što je išlo u prilog dijagnozi desnostrane Bochdalek-ove hernije. Desnom supkostalnom laparotomijom eksplorisana je abdominalna duplja. Uočene su vijuge tankog creva koje prolabiraju kroz posterolateralni defekt desne hemidijafragme u desni hemitoraks. Nakon pažljive redukcije tankih creva u abdominalnu duplju i mobilizacije jetre medijalno i kranijalno, omogućena je jasna vizualizacija defekta, koji je potom rekonstruisan pojedinačnim šavovima. Postoperativni tok protekao je bez komplikacija, te je pacijent sedmog postoperativnog dana otpušten kući. Iako lečenje kasno prezentovane kongenitalne dijafragmalne hernije najčešće ima dobar ishod, ovo stanje se ne sme smatrati bezazlenim. Kasno prezentovanu kongenitalnu dijafragmalnu herniju treba uvek imati u vidu u diferencijalnoj dijagnozi kod pacijenata sa respiratornim i/ili gastrointestinalnim simptomima koji ne reaguju na standardnu terapiju, naročito kada se na nativnoj radiografiji grudnog koša uoče nepravilnosti.
Značaj određivanja inflamatornih parametara kod bolesnika sa koronarnom bolešću i dijabetesom melitusom tipa 2
Inflamacija je i ključ inicijacije i progresije ateroskleroze. Međutim, malo su poznate osobine inflamatornog procesa u dijabetesu. S obzirom na značaj inflamacije u aterosklerozi, kao glavnom etiopatogenetskom mehanizmu koronarne bolesti, cilj ovog rada bio je odrediti značaj pojedinih inflamatronih parametara kod koronarnih bolesnika sa dijabetesom melitusom tipa 2. Istraživanjem je obuhvaćeno 40 bolesnika sa dokazanom koronarnom bolešću (KB) i dijabetesom melitusom (DM) tipa 2, 30 bolesnika sa KB i 20 ispitanika bez znakova za KB, DM tipa 2 i intoleranciju glikoze. Analizirani su uzorci krvi pre terapije i određivan je: broj leukocita, vrednosti visoko senzitivnog C-reaktivnog proteina (hsCRP), koncentracija albumina i adhezivnih molekula ICAM-1 i VCAM-1. Bolesnici sa DM su imali značajno veći broj leukocita (p < 0,05), veći hsCRP i koncentraciju VCAM-1 i ICAM-1 molekula (p < 0,05), dok su bolesnici bez DM imali nepovoljnije profile fibrinogena (p < 0,05). Bolesnici sa KB imali su značajno veću koncentraciju hsCRP i ICAM-1 (p < 0,01), kao i VCAM-1 molekula (p < 0,05). Regresioni model pokazuje da povišene koncentracije albumina imaju značajnu prognostičku vrednost za pojavu KB. Broj leukocita, koncentracija hsCRP, VCAM-1 i ICAM-1 su značajno veći kod KB sa DM tipa 2 (p < 0,05). Koncentracija fibrinogena je značajno niža kod ovih bolesnika u odnosu na bolesnike bez DM tipa 2 (p < 0,05). Inflamatorni markeri kod bolesnika sa KB i DM tipa 2 mogu imati dijagnostički i prognostički značaj u patogenezi bolesti, a taj uvid može dovesti i do novih pristupa u lečenju koronarnih bolesnika sa dijabetesom melitusom tipa 2.
Upotreba alkohola među učenicima JU SMŠ „Bećo Bašić” Plav
Upotreba alkohola u adolescentskoj dobi nosi zdravstvene i socijalne rizike. Cilj rada je bio da se opišu obrasci konzumacije alkohola i stavovi učenika po ovom pitanju u JU SMŠ „Bećo Bašić” u Plavu, te da se identifikuju potencijalne tačke za preventivno djelovanje. Prevalentno, presječno, anonimno anketno istraživanje (Google forms), sprovedeno 03–08. marta 2025. Ukupan uzorak: 139 učenika (47,5% muških; 52,5% ženskih; uzrast 15–18 godina). Podaci su analizirani deskriptivnom statistikom (procenti). Alkohol trenutno konzumira 14,4% učenika. Prvi kontakt s alkoholom najčešće se dešava u uzrastu 15–16 godina. Najčešća situacija konzumacije je druženje s prijateljima; 57,6% ispitanika poznaje vršnjaka koji redovno pije. Većina smatra konzumaciju među vršnjacima neprihvatljivom (61,9%) i procjenjuje uticaj alkohola na zdravlje kao negativan (86,3%), a 38,1% učenika je bio svjedok negativnih posljedica (porodični konflikti, saobraćaj, i sl.). Uočen je diskrepantni obrazac, relativno niska lična prevalencija, ali visoka izloženost tuđem pijenju i ranim kontaktima s alkoholom. Preventivne mjere treba usmjeriti na vršnjačko okruženje, ranu edukaciju (15–16 god.), školske programe i dosljednu kontrolu dostupnosti maloljetnicima.
Inflamatorni miofibroblastični tumor kolena sedmogodišnjeg dečaka: prikaz slučaja
Inflamatorni miofibroblastični tumor (IMT) predstavlja retku mezenhimalnu neoplazmu intermedijernog biološkog potencijala, koja češće zahvata decu i mlade. Najčešće je lokalizovan u plućima i abdominopelvičnom predelu, ali može nastati u gotovo svakom organu. Prikazujemo slučaj sedmogodišnjeg dečaka sa ekstraartikularnom tumoroznom masom medijalnog aspekta desnog kolena. Radiološki (MRI) je lezija bila dobro ograničena, intenzivno homogeno pojačana nakon aplikacije kontrasta, bez invazije zgloba ili kosti. Lezija je u celosti hirurški uklonjena. Histopatološki nalaz je pokazao proliferaciju miofibroblasta u miksodnoj stromi sa izraženim inflamatornim infiltratom. Imunohistohemijski tumor je bio SMA pozitivan, ALK negativan; molekularno je dokazan rearanžman ROS1 i fuzija COL1A1–PDGFRα. Postoperativni tok protekao je bez komplikacija, bez recidiva na kontroli. Ovaj slučaj naglašava značaj sveobuhvatne molekularne dijagnostike u atipičnim lokalizacijama IMT-a i potencijal za ciljanu terapiju kod neresektabilnih ili rekurentnih formi.
Značaj testa fluentnosti u neuropsihološkoj dijagnostici
Cilj istraživanja bio je ispitivanje verbalne fluentnosti kao pokazatelja izvršnih funkcija kod osobe sa dijagnostikovanim poremećajem iz shizofrenog spektra u poređenju sa tipično funkcionišućom osobom. Korišćen je test verbalne fluentnosti koji obuhvata zadatke fonemske i semantičke fluentnosti. Ispitivanje je sprovedeno na dva ispitanika – osobi sa shizofrenijom i kontrolnoj osobi iz tipične populacije. Meren je broj proizvedenih reči u zadatim vremenskim okvirima, kao i kvalitativni aspekti poput klasterovanja i šiftinga. Rezultati su pokazali značajno smanjenje fonemske fluentnosti kod osobe sa shizofrenijom, dok je semantička fluentnost bila blago smanjena, ali relativno očuvana. Kod ispitanika iz tipične populacije rezultati su bili u granicama očekivanih vrednosti, sa jasno izraženom verbalnom fleksibilnošću i odgovarajućom kontrolom verbalne produkcije. Nalazi potvrđuju da se putem testa verbalne fluentnosti mogu efikasno prepoznati razlike u izvršnim funkcijama i organizaciji leksičko-semantičkog sistema između ovih grupa. Test predstavlja vredan alat u neuropsihološkoj proceni, posebno u kontekstu shizofrenog spektra i omogućava diferencijalnu dijagnostiku i praćenje toka bolesti.
Kardinalni mamografski znaci malignog tumora dojke
Kardinalni mamografski znaci tumora dojke mogu se kategorisati u tri grupe: prva grupa: karakteristike senke tumora; druga grupa: karakteristike kalcifikacija; treća grupa: karakteristike drugih propratnih mamografskih znakova. Cilj rada je da prikaže kardinalne mamografske znake malignog tumora dojke, dok materijal rada čine 1.300 skrining mamografija, urađenih u vreme od januara do maja 2025. g., u Centru za radiologiju Univerzitetskog kliničkog centra u Nišu, kod žena Rasa, Jagodine, Blaca i Prokuplja i literarna saopštenja. Rezultati rada prikazani su ilustrativno u tri bolesnice. Autori zaključuju da mamografski kardinalni zanci malignog tumora dojke predstavljaju one rendgenološke promene koje, kada se jednom vizualizuju na mamografijama, ukazuju na objektivnu indikaciju bolesti dojke, ali se nikako ne smeju prihvati kao zamena za biopsiju vizualizovane promene u žlezdanom parenhimu dojke.
Sva prava zadržana (c) 2026 Medicinska reč
Izazovi u dijagnostikovanju poremećaja pažnje i hiperaktivnosti kod odraslih – nedovoljno dijagnos-tikovan, pogrešno dijagnostikovan ili prekomerno dijagnostikovan: prikaz slučaja
Poremećaj pažnje sa hiperaktivnošću (engl. Attention-deficit hyperactivity disorder - ADHD) je neurorazvojni poremećaj koji ponekad ostaje neprepoznat, pogrešno dijagnostikovan ili prekomerno dijagnostikovan, naročito kod odraslih. Iako se ADHD obično dijagnostikuje u detinjstvu, njegovi simptomi često perzistiraju i u odraslom dobu, što otežava postavljanje dijagnoze, posebno kod žena. Cilj ovog prikaza slučaja bio je da ukaže na izazove prilikom postavljanja dijagnoze kod odraslih. Prikazujemo 30-godišnju ženu sa kompleksnom psihijatrijskom istorijom kod koje je razmatrana dijagnoza ADHD u odraslom dobu. Sa prvobitnom dijagnozom depresije i graničnog poremećaja ličnosti, njeni simptomi nedostatka motivacije i loše koncentracije trajali su preko jedne decenije. Uprkos različitim psihijatrijskim pristupima, njeno funkcionisanje je ostalo narušeno. Nakon poslednjih pokušaja lečenja, njeni simptomi, uključujući impulsivnost, pokazali su delimično poboljšanje, ali prognoza ostaje neizvesna. Postavljanju dijagnoze ADHD-a kod odraslih treba pristupiti sa oprezom, uzimajući u obzir rizike od nedovoljno dijagnostikovanih, pogrešno dijagnostikovanih i prekomerno dijagnostikovanih slučajeva, naročito kod pacijenata sa preklapanjem simptoma drugih mentalnih poremećaja.
Akutni koronarni sindrom – prikaz slučaja
Akutni koronarni sindrom predstavlja najtežu, vitalno ugrožavajuću formu koronarne bolesti koja je sve češći razlog obolevanja i umiranja u Srbiji. Prikaz slučaja: Policijski službenici često prvi stignu na lice mesta u raznim vanrednim situacijama. U hitnim slučajevima, kao što su: srčani udari, moždani udari ili teške povrede, prvih nekoliko minuta je presudno. Obučeni za prvu pomoć, oni mogu efikasno da iskoriste ovo vreme za pružanje intervencija za spasavanje života dok ne stignu bolničari ili drugi medicinski stručnjaci. Pacijent T.M., starosti 41 godinu, pripadnik Žandarmerije, prilikom angažovanja na terenu u pešačkoj patroli, doživljava iznenadni bol iza grudne kosti koji opisuje kao žarenje, sa širenjem u vrat i levu ruku, u trajanju od 15 minuta, što saopštava kolegi sa kojim je u patroli. Kako bol ne prestaje, putem radio veze kolega javlja situaciju nadležnom starešini i opisuje pacijenta kao preplašenog, bledog, vidno uznemirenog, sa bolom iza grudne kosti, zatim zaustavlja dalje kretanje i postavlja pacijenta u polusedeći položaj. U blizini događaja, na oko 15 km, nalazi se Institut Sremska Kamenica u koji se hitno transportuje. Nakon prijema i urgentne koronarografije postavljen je prvi stent u predeo leve prednje silazne arterije, a drugi u prvu njenu dijagonalnu granu. Sveobuhvatni kursevi prve pomoći obučavaju policijske službenike u onim oblastima gde se razvijaju veštine spasavanja života koje su od neprocenjive vrednosti u vanrednim situacijama. Blizina referentnih ustanova u prvim satima kada se desi akutni infarkt miokarda važna je u lancu pružanja brze i adekvatne terapije.
Atrofija kostiju skeleta – radiološka razmatranja
Atrofija kostiju je proces kvalitativne prirode, koji nastaje zbog oslabljene funkcije osteoblasta, dok je funkcija osteoklasta očuvana. Cilj rada je da kroz prikaz odabranih rendgenograma sa atrofijom kostiju skrenemo pažnju da je atrofija kostiju relevantni elementarni proces kod raznovrsnih patoloških stanja kostiju i jedan od znakova atrofičnog kompleksa, dok materijal rada čine odabrani rednegnogrami iz vlastite filmoteke sa atrofijom kostiju stečene višegodišnjim radom u struci. Kroz neka karakteristična patološka stanja i putem ilustracija prikazujemo atrofiju kostiju skeleta. Zaključak: Atrofija kostiju skeleta je jedan od relevantnih rendgenoloških znakova bolesti kostiju skeleta kojim se elementarni procesi u kostima očitavaju, kombinuju u skupove, simptomske komplekse ili sindrome, koji je jednom više, a drugi put manje karakterističan za pojedina oboljenja. U radiološkoj dijagnostici atrofije kostno-zglobnog sistema skeleta od relevantnog značaja je znanje radiologa i ortopeda.
Etiopatogeneza, učestalost i značaj anemije u srčanoj insuficijenciji
Anemija i nedostatak gvožđa česti su komorbiditeti kod pacijenata sa srčanom insuficijencijom (HF). Kod pacijenata sa HF, prevalencija anemije i nedostatka gvožđa varira u zavisnosti od ispitivane populacije. U SOLVD studiji, 22% pacijenata imalo je hematokrit ≤ 39%, a 4% je imalo vrednosti ispod 35%. Čini se da se incidenca anemije povećava sa pogoršanjem funkcionalne klase (sa 9% za NYHA klasu na 79% za NYHA klasu IV). Simptomi smanjene isporuke kiseonika usled anemije generalno se javljaju samo kod teške anemije, ali se mogu javiti i kod manje ozbiljno sniženih nivoa hemoglobina kod pacijenata sa HF. Dijagnostika anemije kod pacijenata sa HF treba da uključi razmatranje etiologije povezane sa HF, ali i druge uzroke. Predloženo inicijalno testiranje uključuje: kompletnu krvnu sliku, uključujući indekse crvenih krvnih zrnaca, broj retikulocita i procenu razmaza periferne krvi, merenje gvožđa, C-reaktivni protein, sedimentaciju, nivoe vitamina B12 i folata u serumu. Nedostatak gvožđa treba korigovati i istražiti uzrok. Kod pacijenata sa HF koji nemaju simptome koji se mogu pripisati anemiji, predlaže se upotreba restriktivne strategije transfuzije crvenih krvnih zrnaca. Intravensko davanje gvožđa dovodi do poboljšanja simptoma i poboljšanja prognoze u smislu smanjenja broja hospitalizacija. Takvi benefiti nisu uočeni kod bolesnika koji dobijaju oralne preparate gvožđa. Prisustvo anemije kod srčane slabosti je prediktor loše prognoze, te je treba dijagnostikovati i adekvatno lečiti.
Veza između osobina ličnosti i zadovoljstva poslom kod medicinskog osoblja: komparativna analiza osobina i profesionalnog zadovoljstva
Zadovoljstvo poslom predstavlja jedan od ključnih indikatora mentalnog zdravlja i profesionalne efikasnosti zaposlenih u zdravstvenom sektoru. Doktori medicine, specijalisti, medicinske sestre i tehničari čine jednu od najčešće analiziranih grupa odnosno uzoraka u naučno-psihološkim istraživanjima o ličnosti, stresu, zadovoljstvu poslom i sagorevanju, jer su često izloženi emocionalnim i radnim pritiscima. S obzirom na visoke zahteve, odgovornost i specifičnu prirodu posla, medicinsko osoblje je izloženo intenzivnim emocionalnim, kognitivnim i interpersonalnim izazovima, zbog čega je razumevanje faktora koji doprinose zadovoljstvu poslom posebno važno. Cilj ovog preglednog rada jeste da ukaže na povezanost između osobina ličnosti i profesionalnog zadovoljstva kod zdravstvenih radnika, kroz analizu aktuelnih teorijskih modela, relevantnih naučnih radova i empirijskih nalaza. Posebna pažnja posvećena je individualnim razlikama u crtamа ličnosti i njihovom uticaju na percepciju radnog okruženja, interpersonalne odnose i doživljaj profesionalne svrhe. Analizirani su nalazi koji ukazuju na to da određene osobine, poput emocionalne stabilnosti, savesnosti i otvorenosti ka iskustvu, pozitivno koreliraju sa višim nivoima zadovoljstva poslom, dok osobine poput neuroticizma predstavljaju prediktore profesionalnog nezadovoljstva i sagorevanja. Rad se oslanja na relevantne međunarodne studije sprovedene u različitim kliničkim i bolničkim okruženjima, sa ciljem da se sistematizuju i uporede dominantni obrasci odnosa između ličnosti i subjektivnog profesionalnog blagostanja. U zaključku se razmatraju implikacije za selekciju kadra, razvoj psihološke podrške i osmišljavanje organizacionih intervencija koje mogu doprineti većem stepenu zadovoljstva i očuvanju mentalnog zdravlja medicinskih radnika.
Principi i perspektive primene zdravstvene nege u Republici Srbiji
Zdravstvena nega predstavlja jedan od najvažnijih segmenata medicinske struke, a medicinske sestre igraju nezamenljivu ulogu u zdravstvenom sistemu. Njihov rad obuhvata različite aspekte nege pacijenata, od osnovnih medicinskih intervencija do emocionalne podrške i edukacije pacijenata i njihovih porodica. Poseban aspekt predstavlja razvoj i usavršavanje zdravstvene nege nakon završetka formalnog školovanja medicinskih sestara, što podrazumeva kontinuirano učenje i usavršavanje, ali i prihvatanje novih izazova koji dolaze s razvojem tehnologije i promenama u zdravstvenim sistemima. U ovom radu prikazani su principi primene zdravstvene nege u našoj zemlji, počev od obrazovnog puta medicinskih sestara i početka njihovog rada u zdravstvenim ustanovama, preko osnovnih principa nege i izazova u svakodnevnoj praksi, do smernica za budući rad i implementaciju savremenih tehnologija. Uloga medicinskih sestara u budućnosti će biti još značajnija, jer će ova profesija pružiti ne samo tehničke, već i strateške i liderske kompetencije koje su neophodne za održivi i kvalitetni zdravstveni sistem.
Sva prava zadržana (c) 2024 Medicinska reč
Hipertrofična stenoza pilorusa – iskustvo jednog centra
Ovaj rad ima za cilj da prikaže izazove sa kojima se kliničari susreću prilikom postavljanja dijagnoze hipertrofične stenoze pilorusa, distribuciju pacijenata prema polu i starosti, varijabilnost ultrazvučnih dimenzija pilorusa, kao i učestalost postoperativnih komplikacija. Retrospektivnom analizom elektronske medicinske dokumentacije, tokom trogodišnjeg perioda, prikupljeni su podaci o 22 pacijenta sa hipertrofičnom stenozom pilorusa koji su podlegli operativnom lečenju – piloromiotomiji. Od 22 ispitanika, jedno je bilo dete ženskog pola (4,55%) i 21 muškog (95,45%). Prosečna starost pacijenata oba pola na prijemu bila je 31,2 ± 10,9 dana. Najmlađi zabeležen slučaj bilo je muško novorođenče starosti 9 dana, a najstariji slučaj muško odojče starosti 60 dana. Tegobe su se manifestovale prosečno 5,3 ± 3,5 dana pre prijema. Na ultrazvučnom nalazu pilorusa prosečna dužina pilorusa iznosila je 19,5 ± 2,3 mm, prosečna širina 13,4 ± 1,8 mm, a prosečna debljina mišićnog zida bila je 4,9 ± 0,6 mm. Postoperativne komplikacije registrovane su kod dvojice pacijenata. Jedan je u prvom postoperativnom danu razvio febrilnost do 40 stepeni rektalno. U drugom slučaju radilo se o recidivu hipertrofične stenoze pilorusa, koja je zahtevala reintervenciju. Hipertrofična stenoza pilorusa i dalje ostaje enigma u etiološkom smislu. Obično zdrava, terminska deca, sa visokom ocenom Apgar skora, ubrzo po rođenju postaju hirurški pacijenti. S obzirom na to da je ovo jedna od retkih bolesti koja ima adekvatne dijagnostičke metode i metode lečenja, neophodno je da se buduća istraživanja usmere na pronalaženje etiološkog faktora koji dovodi do iste.
Poštovane koleginice i kolege, uvaženi čitaoci, Pred Vama je novi, šesnaesti broj časopisa „Medicinska reč” u kome Vam predstavljamo pet novih stručnomedicinskih radova iz pet različitih oblasti medicinske prakse. Timski rad, svestranost, kvalitetan rad, a najviše želja za usavršavanjem i ulogom u edukaciji svih kadrova zdravstvene struke omogućili su da ispunimo ove stranice i objavimo novi broj časopisa, koji će, nadam se, biti podjednako zanimljiv za čitanje svima. Potrudili smo se da približimo najnovija saznanja o medicinskim problemima sa kojima se suočavamo u svakodnevnoj praksi, pružimo uvid u savremene medicinske stavove i informišemo o preporukama i stavovima za njihovo rešavanje. U ovom broju govorimo o praksi iz pedijatrije, dečje hirurgije, dečje stomatologije, zdravstvene nege i nuklearne medicine, dakle različitim oblastima medicine koje su sveprisutne u eri savremene prakse. Originalni stručnomedicinski radovi, prikazi slučaja, ali i pregledni radovi imaju za cilj da pruže pomoć u radu na svim nivoima zdravstvene zaštite, u smislu primene najsavremenijih znanja i pristupa u lečenju. Predano radeći na svim tekstovima autori su predstavili rezultate svog rada omogućavajući na taj način razmenu informacija iz medicinske prakse, bolje razumevanje njihovog značaja i aktuelne odgovore. Pozivamo nove autore i recezente da nam se priključe u kreiranju časopisa, zahvaljujemo svima koji su već dali svoj doprinos u afirmaciji „Medicinske reči”. Glavni i odgovorni urednik Prim dr sci. med. Ana Momčilović, profesor strukovnih studija Naučni saradnik
Dehidratacija kod dece na planini – uzroci i praktični saveti
Boravak u prirodi i brojni povoljni uticaji na zdravlje i prevenciju bolesti čine planinarenje fizičkom aktivnošću koja se preporučuje svim uzrastima. Međutim, i ova aktivnost nije bez apsolutnog rizika po zdravlje, s obzirom na to da se veliki deo planinarskih akcija održava na visinama preko 2000 m nadmorske visine (visokogorstvo), koje mogu trajati i po nekoliko dana. Tada se, pored rizika uslovljenih potencijalno neadekvatnom psihofizičkom kondicijom i ambijentalnim uslovima (npr. uganuće zglobova, ujedi insekata, promrzline/toplotni udar, akutna visinska bolest...), mora misliti i na problem nedovoljne hidratacije, pogotovo u letnjim uslovima. Kao posledica dehidratacije mogu se javiti ozbiljni poremećaji zdravlja koji ponekada zahtevaju neodložnu stručnu intervenciju. Zbog toga se poznavanje količine vode, tempa unosa i faktora koji dovode do povećane potrebe organizma za vodom, kao i opšta fiziologija telesnih tečnosti i njihova regulacija preporučuju svakom planinaru koji se odvaži na kondiciono i/ili tehnički zahtevno planinarsko iskustvo. Na visokogorskim akcijama se, međutim, mogu naći i najmlađi (čak i mlada odojčad), koju sve češće srećemo na letnjim akcijama. Uključivanje dece u planinarske aktivnosti jeste afirmativno, ali je, isto tako, poznato da su oni u odnosu na odrasle pod većim rizikom za akutne poremećaje zdravlja, uključujući i dehidrataciju. Cilj ovog članka je da, nakon opšteg uvoda, pruži korisne praktične savete za prevenciju dehidratacije najmlađih na planini, kako bi se psihofizičke blagodeti planinarenja i boravka na svežem vazduhu izrazili u punom obimu, kako za dete, tako i za roditelje.
Značaj scintigrafije skeleta u proceni metastatske bolesti kod pacijenta sa karcinomom prostate pre i posle primenjene terapije: prikaz slučaja i pregled literature
Karcinom prostate (KP) najčešće dovodi do osteoblastnih metastaza, koje prvenstveno zahvataju aksijalni skelet, a potom femur i humerus. Predstavljamo slučaj u kojem je pacijent podvrgnut scintigrafiji skeleta (SS) nakon postavljene dijagnoze KP - inicijalnoj pre primene bilo kakve terapije zbog sumnje na metastaze u skeletnom sistemu, a zatim i kontrolnoj SS nakon primenjene terapije, u cilju procene efikasnosti lečenja. Pacijent muškog pola, starosti 69 godina, podvrgnut je SS u oktobru 2017. Rezultati scintigrafije pokazali su više zona asimetrično pojačane akumulacije radiofarmaka u kostima glave, desne ključne kosti, sternumu, nekoliko rebara, torakalnoj kičmi, svim kostima karlice sa obe strane i desnom femuru. Zaključak na osnovu nalaza SS jeste da opisane promene u skeletnom sistemu odgovaraju metastazama koje potiču od prethodno dijagnostikovanog KP. U oktobru 2021. godine, pacijent je podvrgnut kontrolnoj SS, nakon primenjene terapije. U poređenju sa prethodnim nalazom iz 2017. godine, došlo je do potpune regresije promena u skeletnom sistemu, te nisu bili viđeni znakovi metastaza u kostima. Prikazani slučaj naglašava važnu ulogu SS u otkrivanju metastaza u kostima i evaluaciji pacijenata sa već potvrđenim metastazama. Inicijalna SS, zajedno sa drugim dijagnostičkim metodama, pomogla je u odabiru odgovarajućeg terapijskog modaliteta. S druge strane, kontrolna SS omogućila je procenu efikasnosti lečenja, a u korelaciji sa drugim pokazateljima kao što je nizak nivo prostata-specifičnog antigena (PSA) u krvi, doneta je odluka o obustavi terapije.
Ranim ortodontskim tretmanom smatra se lečenje koje počinje i završava se pre nego što niknu svi stalni zubi tj. sprovodi se u periodu mlečne i mešovite denticije. Sinonimi ranog tretmana su: preventivni ortodontski tretman, interceptivni ortodontski tretman ili prva faza sveobuhvatnog tretmana. Cilj rada je razmotriti prednosti i nedostatke rane ortodontske terapije. Potrebno je sprovesti terapiju koja će dovesti do željene estetike lica, povećati samopouzdanje deteta, zadovoljstvo roditelja, omogućiti jednostavniju terapiju u budućnosti, bolji i stabilniji rezultat, omogućiti pravilno obavljanje orofacijalnih funkcija, postizanje više mogućnosti za modifikaciju skeletnog rasta i smanjiti potencijalna jatrogena oštećenja. Na osnovu opsežne dijagnostičke procedure, koja obuhata: anamnezu, klinički pregled, funkcionalnu analizu, radiografisanje i fotografisanje pacijenta i analizu studijskih modela, donosimo plan terapije. Prikaz slučaja je devojčica starosti 9 godina i 3 meseca. Rani tretman je potrebno sprovoditi samo kod dece kod koje postoji definitivna potreba za lečenjem. Grupi sa ograničenom potrebom treba dati vremena za spontanu korekciju.
Antibakterijska aktivnost etarskih ulja odabranih lekovitih biljaka na izazivače respiratornih infekcija u pedijatrijskoj populaciji
Akutne respiratorne infekcije (ARI) su najčešće infektivne bolesti današnjice i predstavljaju razlog za čak 75% propisanih antibiotika u svetu. Iz tog razloga, ARI su odgovorne za pojavu rezistentnosti bakterija na najčešće primenjivane antibiotike. Cilj je bio ispitivanje potencijalnih antibakterijskih aktivnosti etarskog ulja lekovitih biljaka Lavandula angustifolia Mill., Mentha spicata L., Chamomilla recutita (L.) Raushert, Salvia officinalis L., Urtica dioica L., sa područja jugoistočne Srbije, na bakterije povezane sa respiratornim infekcijama u pedijatrijskoj populaciji. Za determinaciju biljnog materijala korišćeni su relevantni, dihotomi ključevi. Ekstrakcija etarskog ulja vršena je aparatom tipa Clevenger, dok je antibakterijska aktivnost ispitivana aromatogramom, disk-difuzionom metodom. Statistička analiza odrađena je jednofaktorskim ANOVA testom. Upotreba etarskih ulja može predstavljati alternativno rešenje za borbu protiv bakterija otpornih na više lekova. U našem istraživanju najjače inhibitorno dejstvo pokazalo je ulje Salvia officinalis L. prema Moraxella sp., dok je najslabije dejstvo pokazalo ulje Chamomilla recutita (L.) Raushert prema Haemophylus sp. Uopšteno, etarsko ulje Chamomilla recutita (L.) Raushert je pokazalo najslabije dejstvo prema svim izolovanim patogenima. Etarska ulje ispitivanih biljaka mogu se koristiti kao potencijalni izvor prirodnih antibakterijskih jedinjenja. Zbog svega navedenog neophodno je dalje istražiti i identifikovati biološki aktivna jedinjenja ispitivanih biljaka.
Profesor Spira Strahinjić (1925–2022) – pionir srpske i jugoslovenske nefrologije
Profesor dr Spira Strahinjić rođen je 30. avgusta 1925. godine u selu Orane, u Kraljevini Jugoslaviji, a umro 25. januara 2022. godine u Nišu, u Republici Srbiji, (slika 1). Bio je doajen i legenda srpske i jugoslovenske medicine, a i šire, jedan od pionira srpske i jugoslovenske nefrologije, vizionar i strateg razvoja nefrologije u Nišu, Srbiji i Jugoslaviji, idejni tvorac i osnivač Instituta za nefrologiju i hemodijalizu Medicinskog fakulteta Univerziteta u Nišu, koji danas nosi njegovo ime (slika 2) i velikog broja zdravstvenih ustanova za nefrologiju i hemodijalizu na jugu Srbije, Kosovu i Metohiji, u Crnoj Gori, kao i pokretač prve transplantacije bubrega na jugu Srbije. Jedan je od osnivača BANTAO, veliki patriota i revolucionar, učesnik Narodnooslobodilačkog pokreta (1941–1945), okrenut i nastrojen mladom čoveku, mladom lekaru, uvek na strani studenata i studentskih ideja Niša, Srbije i Jugoslavije.
Hidrocefalus je patološko stanje sa mnogim varijacijama, koje se uvek karakteriše povećanjem cerebrospinalne tečnosti, koja jeste ili je bila pod povećanim pritiskom, a može se javiti u bilo kom uzrastu. Prezentuje se kao različita neurološka i psihijatrijska stanja. Najvažniji simptomi kod odraslih osoba su: vrtoglavica, kognitivni pad, demencija, apraksija hoda, problemi sa kontrolom bešike. U ovom radu prikazan je slučaj starije osobe sa hidrocefalusom. Pacijent muškog pola, starosti 74 godine, javio se lekaru Doma zdravlja zbog vrtoglavica, nestabilnosti pri hodu i nesigurnosti pri penjanju uz stepenice. Prisutna je i zaboravnost, loša koncentracija, slabija kontrola mokrenja. Orijentacioni neurološki pregled pokazao je: hod na širokoj osnovi, sa pozitivnim Rombergovim znakom pri zatvorenim očima. Upućen je neurologu sa upitnom dijagnozom vertiginozni sindrom R42.0. Nakon neurološkog i radioloških pregleda potvrđena je dijagnoza komunikantnog, normotenzivnog hidrocefalusa i pacijent je operisan neurohirurškom intervencijom. Terapijski pristup ovom stanju, u zavisnosti od uzrasta, kliničkog nalaza i komorbiditeta, određuje se individualno za svakog pacijenta. Hirurgija zauzima glavno mesto u terapiji, jer se ugradnjom šanta, postiže brza redukcija simptoma. Uloga izabranog lekara je da, na osnovu anamnestičkih podataka, kliničkog pregleda shodno dijagnostičkom algoritmu, sprovede sve aspekte lečenja i nege, kako bi bio unapređen funkcionalni status i kvalitet života ovih pacijenata i njihovih porodica.
Kraniostenoze – rendgenološka prezentacija
Kraniostenoze predstavljaju urođeno stanje koje se odlikuje deformisanom lobanjom, nastalo zbog prevremenog srastanja jedne ili više, a izuzetno svih sutura. U kraniostenoze se svrstavaju Kruzonov i Apertov sindrom. Uz kraniostenoze mogu se javiti deformiteti i na drugim kostima skeleta. Cilj izlaganja je revijalni i ilustrativni prikaz kraniostenoza. Prikazani su Oxycephalus, Scaphocephalia, Triginocephalia, Plagiocephalia, Dysostosis cranio-facialis (Crouson), Acro-cepfalo-sindactilis (Apert). Autori zaključuju da radiološke slike kraniostenoza imaju svoju specifičnost, dok su radiološke metode pregleda relevantne i nezamenjive u dijagnostici kraniostenoza.
Karakteristike uzrasne i polne distribucije kod zlostavljanog i zanemarivanog deteta – nacionalna strategija i mere prevencije
Problem zlostavljanja i zanemarivanja deteta u svetu sve je veći, te se nameće potreba definisanja ovog problema, kao i zakonskih smernica i odrednica u cilju efikasnijeg rada. Povrede kod zlostavljane i zanemarane dece su veoma raznovrsne, neretko ugrožavaju život deteta ili dovode do trajnog invaliditeta, te se ta deca moraju obavezno hospitalizovati i hirurški lečiti kao hitni slučajevi. Retrospektivnom studijom obuhvaćeno je 79 pacijenata lečenih na Klinici za dečju hirurgiju ortopediju i traumatologiju (KDHOT), Univerzitetskog kliničkog centra u Nišu. Rezultati pokazuju da nije bilo statistički značajne distribucije po polovima. Prosečna starost sve hospitalizovane dece u ispitivanom periodu je 7,97 ± 6,67 godina, uz medijanu od 7,00 godina. U najvećem procentu slučajeva zlostavljači su vršnjaci i poznate osobe ili srodnici. Iako se javnost danas više nego ikad upozorava na različite slučajeve nasilja nad decom, to je problem koji u praksi rešava mali broj stručnjaka i kojem se ne pridaje onoliko važnosti koliko je neophodno.
Znanja, stavovi i praksa perinatalnog i infantilnog oralnog zdravlja među zdravstvenim radnicima i studentima medicine i stomatologije
A shared approach, coordination, and care for oral health as an integral part of general health should be imperative for every primary healthcare worker. The purpose of this study is to evaluate the knowledge, attitudes, and practices regarding perinatal and infantile oral health in different groups of health professionals in North Macedonia. The survey was conducted from January 2020 to January 2021 with the distribution of an anonymous survey questionnaire electronically in the form of a Google Document to a different profile of healthcare professionals from primary healthcare in North Macedonia, as well as students of dentistry and medicine. The questions examined early childhood caries knowledge, attitudes about their role in preventing childhood oral health, and practices for promoting good oral health. It was determined that 85.7 percent of doctors believed they need additional oral health education, 93.9 percent of respondents believed that they must educate parents/guardians about the importance of the preventive measures to maintain children’s oral health and that they must advise parents in case of suspected caries to visit a dentist/pedodontist. Only 46.9% of respondents knew that cariogenic bacteria can be transmitted vertically from mother to newborn. A small percentage (26.5%) of respondents knew that white spots on baby teeth are early signs of caries. A Guide to Perinatal and Infant’s Oral Health for all health professionals who are in contact with a child in the first years of life would help to properly guide and educate parents in preserving infants` oral health.
Poštovane koleginice i kolege, Izuzetno zanimljiv, sadržajan i aktuelan broj časopisa Medicinska reč je pred vama. Raznovrsna tematika radova pruža čitaocima mogućnost da usavrše i nadograde posebna stručna znanja, ali i da ta znanja uporede sa sopstvenim iskustvima i rezultatima svog rada. Na početku ovog broja časopisa grupa autora iz Republike Severne Makedonije prikazala je rezultate i analizu ankete o oralnom zdravlju koja je sprovedena među zdravstvenim radnicima iz primarne zdravstvene zaštite u Makedoniji, kao i među studentima stomatologije i medicine. Ulogu etarskih ulja u borbi protiv infekcija respiratornog sistema i njihovo antimikrobno dejstvo prikazala je grupa autora koja se sa različitih aspekata bavila ovog problematikom, pokazujući značaj interdisciplinarne saradnje u lečenju pedijatrijskih pacijenata. Problem zlostavljanja i zanemarivanja dece, kao i povreda nastalih zbog toga je sve veći, pa su autori jednog rada upravo prikazali rezultate lečenja zlostavljane dece, gde su stavili poseban akcenat na mere prevencije i na sve ono što svi mi kao društvo možemo učiniti da sprečimo nasilje nad decom. U ovom broju časopisa takođe je dat i pregledni i ilustrativni rendgenološki prikaz kraniostenoza, kao i prikaz slučaja hidrocefalusa u praksi. Na kraju je, kao i svakog puta, dat dokumentovan i temeljan rad iz istorije medicine. Dakle, nastavljajući svoju ustanovljenu koncepciju časopisa, a u skladu sa svojom širokom tematskom orijentacijom, predstavljamo vam šest novih radova, koji su, kao i do sada, dostupni čitaocima u otvorenom pristupu. I ovog puta upućujemo poziv cenjenim koleginicama i kolegama da pošalju svoje radove za naš časopis. Čekamo vaše radove sa nestrpljenjem. Glavni i odgovorni urednik Prim dr sci. med. Ana Momčilović, profesor strukovnih studija
Efekat aerosola sistema za zagrevanje duvana (Tobacco Heating System - THS) na humane ćelijske kulture organa aerodigestivnog trakta
Dim cigarete odgovoran je za mnoštvo zdravstvenih rizika i jedan je od glavnih faktora za nastanak mnogih bolesti povezanih sa pušenjem a na koji se može uticati. Aerosol koji proizvodi sistem za zagrevanje duvana (Tobacco Heating System – THS), koji zagreva duvan umesto da ga sagoreva, ima drugačiji hemijski sastav od dima cigarete, sa nivoima štetnih i potencijalno štetnih sastojaka smanjenim u proseku za 90- 95%. Napredak u inženjerstvu tkiva omogućio je razvoj sofisticiranih, trodimenzionalnih organotipskih sistema kultura koji blisko podsećaju na ljudsku fiziologiju. U nekoliko nedavno sprovedenih studija, organotipske kulture epitela bukalne, gingivalne, nazalne, bronhijalne i epitela malih disajnih puteva bile su izložene aerosolu THS-a i dimu cigareta. Standardni toksikološki testovi kombinovani su sa sistemom koji je zasnovan na mreži toksikoloških analiza kako bi se otkrili inače neotkriveni efekti na ćelijskom nivou. Rezultati su pokazali da je THS aerosol imao minimalan biološki uticaj na ćelije u poređenju sa dimom cigareta.
Sva prava zadržana (c) 2021 Medicinska reč