UTICAJ INFEKCIJE VIRUSOM HUMANE IMUNODEFICIJENCIJE I KOMBINOVANE ANTIRETROVIRUSNE TERAPIJE NA DUŽINU TELOMERA - Bukić, Ena; Milašin, Jelena; Dragović, Gordana (Medicinski podmladak, 2024)
Uvod: Zahvaljujući kombinovanoj antiretrovirusnoj terapiji (cART), infekcija virusom humane imunodeficijencije (HIV) je danas postala hronična bolest. Hronična inflamacija uzrokovana stalnim prisustvom virusa i kumulativna toksičnost uzrokovana terapijom dovodi do promena u organizmu, potencijalno povezanih sa ubrzanim procesom starenja. Pouzdanim markerom praćenja biološkog starenja se smatra dužina telomera. Cilj: Cilj ovog rada bio je pregled i analiza najčešćih mehanizama kojima HIV infekcija i cART mogu uticati na dužinu telomera.Materijal i metode: U ovom pregledu korišćene su ciljane pretrage u MEDLINE i PubMed bibliografskim bazama korišćenjem ključnih reči „telomere“, „telomere length“, „telomere attrition“, „aging“ i „cellular senescence“ u kombinaciji sa rečima „HIV“, „HIV infection“, „antiretroviral“, „cART“ i „HAART“.Rezultat analize: Parametri povezani sa HIV-infekcijom koji utiču na skraćenje telomera su prisustvo virusnog Tat proteina u ćeliji, oksidativni stress, pojava komoriditeta i aberantna metilacija. Lekovi koji se izdvajaju kao značajni za skraćenje dužine telomera su efavirenz, tenofovir i dolutegravir.Zaključak: Tat i Vpr proteini, oksidativni stres, metilacija DNK, pojava komorbiditeta, primena efavirenza, tenofovira i dolutegravira u sastavu cART-a mogu značajno uticati na skraćenje telomera kod HIV-om inficiranih pacijenata.
Keywords: HIV, antiretrovirusni lekovi, starenje, telomere, dužina telomera.