HISTOPATOLOŠKE I MOLEKULARNE KARAKTERISTIKE KOLOREKTALNOG KARCINOMA – OSVRT NA ZNAČAJ EPITELNO-MEZENHIMALNE TRANZICIJE - Đikić Rom, Aleksandra; Barišić, Goran (Medicinski podmladak, 2024)
Kolorektalni karcinom (CRC) je treći po učestalosti najčešće dijagnostikovani karcinomi drugi je najčešći uzrok smrti kada su u pitanju maligne neoplazme, uključujući oba pola.Najznačajniji prognostički i prediktivni faktori za CRC su histološki tip i gradus tumora, TNM stadijum tumorske bolesti, limfo-vaskularna i perineuralna infiltracija, tumorsko pupljenje i rezidulani status. Molekularna klasifikacija CRC-a zasnovana je na njegovim genetskim karakteristikama, ćelijskim specifikacijama, mikrookruženju karcinoma i imunološkim karakteristikama, i od velikog je praktičnog značaja, jer se pojedini podtipovi razlikuju po svom kliničkom toku i različito reaguju na hemoterapeutski i biološki tretman. Epitelno-mezenhimalna tranzicija (EMT) je proces transdiferencijacije u kome epitelne ćelije dobijaju osobine koje su karakteristične za mezenhimalne ćelije. Tokom neoplastične progresije, karcinomske ćelije dobijaju genetske i epigenetske karakteristike koje utiču na onkogene i tumor supresorne gene, što na kraju rezultira aktivacijom programa tipa III EMT-e, dajući im potencijal za invaziju i metastaziranje, doprinoseći stemness-u karcinomskih ćelija, njihovoj otpornosti na lekove i izbegavanju imunološkog odgovora. Promene nastale u ćelijama, tokom EMT-e, mogu biti reverzibilne po dolasku na pogodnu lokaciju za kolonizaciju, procesom suprotnim od EMT-e, koji se naziva mezenhimalno-epitelna tranzicija (MET), tokom kojeg ćelije vraćaju karakteristike epitelnog fenotipa. Kod većine humanih tipova karcinoma, potpuno pomeranje sa epitelnog na mazenhimalni fenotip tokom EMT se retko sreće, već većina karcinoma pokazuje parcijalnu EMT-u. Ćelije koje prolaze kroz parcijalnu EMT se teško identifikuju, zbog svoje fenotipske heterogenosti i varijabilne ekspresije markera EMT-e. Neophodno je pronalaženje novih biomarkera EMT-e, naročito parcijalne EMT-e, kao i bolje razumevanje odnosa EMT-e i rezistencija na terapiju, u cilju razvoja novih terapijskih pristupa za CRC.
Keywords: kolorektalni karcinom, epitelno-mezenhimalna tranzicija, mezenhimalno-epitelna tranzicija, tumorsko pupljenje, molekularna klasifikacija