SENESCENCIJA: DEFINICIJA, MEHANIZMI NASTANKA I DETEKCIJA U TKIVIMA - Mijajlovic, Vladimir (Medicinski podmladak, 2023)
SAŽETAK: Senescencija predstavlja stanje koje se se definiše kao stabilno zaustavljanje ćelijskog ciklusa, u njegovoj G1 fazi, a kao odgovor na delovanje pregršt različitih okidača i njihovih kvantitaivnih i kvalitativnih karakteristika. Osim samog čina zaustavljanja ćelijskog ciklusa, proces senescencije je vrlo dinamičan, uključuje prateće i različite morfološke i intracelularne promene, promene u ekspresiji gena, epigenetske modifikacije, makromolekularna oštećenja, deregulaciju ćelijskog metabolizma i pojavu složenog proinflamatornog sekretornog fenotipa, moćnog modulatora i aktera brojnih biohemijskih dešavanja kako unutar samih senescentnih ćelija, tako i u njihovom okruženju. Osim pomenutog autokrinog, senescencija ima i parakrina dejstva na bližu i dalju okolinu. Decenijama unazad, u in vivo i in vitro uslovima, dokazani su i dokumentovani brojni, kako fiziološki tako i patološki uticaji senescencije na mnogobrojne procese u ljudskom telu. Upravo, onkogenima izazvan proces senescencije u in vitro uslovima, pokazao je značajan uticaj ovog procesa na supresiju tumorogeneze. Senescencija ne samo da zaustavlja proliferaciju i promociju tumorskih ćelija, već i značajno olakšava njihovo uklanjanje putem procesa imunološkog nadzora. Ukoliko imunološki nadzor doživi neuspeh, senescentne ćelije putem brojnih biohemijskih procesa dovode do stanja hronične inflamacije, mikrookruženja koje favorizuje incijaciju nastanka tumora, kasnije migraciju i angiogenezu, i na kraju metastaziranje i implantaciju tumorskih ćelija na udaljena mesta u ljudskom telu. Pored svega do sada navedenog senescencija se može inicirati i kao odgovor na genotoksični stres nakon primenjene terapije. Upravo ovaj momenat, pojave senescentnih ćelija nakon primenjene terapije i njihovo praćenje je ključno za otkrivanje potencijalnih premalignih događaja, kao i za primenu adekvatnih preventivnih i ranih terapijskih protokola.