Humani modeli eksperimentalnog bola - Mastilović, Gligor; Konstantinović, Uroš; Đorđević, Olivera (Medicinski podmladak, 2020)
Bol je neprijatno senzorno iskustvo, povezano sa postojećim ili potencijalnim oštećenjem tkiva. Iako je u osnovi bol senzorni stimulus, on je višedimenzionalno senzorno iskustvo zato što ima snažne kognitivne i emocionalne komponente. Stimulus koji uzrokuje bol, prolazi kroz proces nocicepcije koji se sastoji od transdukcije, transmisije, modulacije i percepcije bolnog stimulusa. Zavisno od vrste stimulusa, modeli eksperimentalnog bola se mogu podeliti na mehaničke, električne, termalne i hemijske. Informacije o mehanizmima bola dobijamo iz: 1) in vitro studija, 2) animalnih eksperimenata, 3) humanih eksperimentalnih studija sa bolom i 4) kliničkih studija. Ključnu ulogu u dizajnu studije igra i odabir adekvatne metode za procenu bola, a kombinacijom sa različitim elektrofiziološkim i imaging metodama možemo dobiti veću objektivnost kao i bolju kvantifikaciju i objašnjenje mehanizama bola. Fokus u eksperimentalnim studijama bola se postepeno prebacuje sa statičkih parametara poput praga bola i maksimalne tolerancije na dinamičke parametre koji mogu pružiti uvid u očuvanost sistema endogene analgezije, što se sprovodi primenom kondicionirane modulacije bola. Primena eksperimentalnog bola na zdravim ispitanicima je ključni korak u prelasku sa animalnih modela na kliničke studije, pre svega zbog validizacije podataka dobijenih na animalnim modelima, što čini ove eksperimentalne studije bitnim u translacionom istraživanju. Rezultati dobijeni iz eksperimentalnih studija bola nam mogu pomoći u daljem razumevanju nociceptivnih mehanizama akutnog i hroničnog bola i razvoju novih terapijskih modaliteta.