MOLEKULARNI MEHANIZMI DEJSTVA METFORMINA: OD METABOLIČKIH EFEKATA DO PRODUŽENJA DUGOVJEČNOSTI I ZDRAVOG ŽIVOTNOG VIJEKA: Molekularni efekti metformina na starenje i dužinu zdravog životnog perioda - Vujovic, Slavica; Perović, Svetlana; Vlaović, Milorad; Šćepanović, Staša; Filipović, Aleksandra (Journal of Medical Biochemistry, 2025)
Uvod:Metformin, bigvanidni lijek koji se prvenstveno koristi u terapiji dijabetesa tipa 2, u poslednje vrijeme privlači sve veću pažnju zbog svog potencijalnog geroprotektivnog djelovanja. S obzirom na to da starenje predstavlja primarni faktor rizika za razvoj hroničnih bolesti, intervencije usmjerene na temeljne biološke procese starenja postaju sve značajnije u okviru savremenih biomedicinskih istraživanja.Mehanizmi djelovanja:Sve veći broj istraživanja ukazuje na to da metformin ostvaruje geroprotektivne efekte putem više međusobno povezanih molekularnih puteva. Među njima se izdvajaju: aktivacija AMP-aktivirane proteinske kinaze (AMPK), inhibicija mehanističkog cilja rapamicina (mTOR), smanjenje oksidativnog stresa, modulacija biogeneze mitohondrija i redukcija hronične upale niskog intenziteta. Ovi mehanizmi zajednički djeluju na ključne karakteristike starenja, uključujući ćelijsku senescenciju, poremećenu nutritivnu signalizaciju i disbalans u homeostazi proteina.Preklinički i klinički dokazi:Studije na animalnim modelima dosljedno pokazuju da metformin produžava životni vijek i poboljšava zdravlje u starosti. Kod ljudi, retrospektivne epidemiološke analize ukazuju na smanjen rizik od razvoja maligniteta, kardiovaskularnih bolesti i kognitivnog propadanja kod korisnika metformina. Studija TAME (Targeting Aging with Metformin) predstavlja prvi sveobuhvatni pokušaj da se procijeni uticaj metformina na ishode povezane sa starenjem u populaciji koja nije oboljela od dijabetesa.Izazovi i perspektive:Uprkos ohrabrujućim nalazima, i dalje postoje nedoumice u vezi sa optimalnim režimom doziranja, dugoročnom bezbjednošću primjene, kao i primjenjivošću metformina u opštoj, zdravoj starijoj populaciji. Dodatno, interindividualne razlike u odgovoru na terapiju ukazuju na potrebu za razvojem pristupa zasnovanih na principima personalizovane medicine.Zaključak:Metformin se nalazi na raskršću metaboličke regulacije i biologije starenja. Iako nije univerzalni lijek, njegov povoljan bezbjednosni profil i višesmjerni molekularni mehanizmi čine ga jednim od najperspektivnijih kandidata za prenamjenu u svrhe usporavanja starenja. Potrebna su dodatna klinička ispitivanja kako bi se ovi nalazi potvrdili i implementirali u kliničku praksu.
Keywords: AMPK; dugovječnost; metformin; mitohondrije; mTOR; starenje