ISPITIVANJE POSLEDICA PRISUSTVA URANA U VODI ZA PIĆE IZ INDIVIDUALNIH BUNARA U SELU DUBRAVICA U BRANIČEVSKOM OKRUGU PO ZDRAVLJE STANOVNIŠTVA - Rajković, Miloš Budimir (Journal of Agricultural Sciences (Belgrade), 2021)
Selo Dubravica se delimično nalazi iznad zapadnog lignitskog ležišta Kostolačkog basena. Ispitivanjem suvog ostatka dobijenog iz vode za piće iz dva individualna bunara rendgenskom difrakcionom analizom, na osnovu karakterističnih pikova, utvrđeno je prisustvo urana u vodi za piće. Indirektnom metodom Rajkovića i saradnika pouzdano je dokazano da je u I uzorku koncentracija urana u vodi za piće 1,86 puta viša a da je u II uzorku koncentracija urana svega 22% niža od MDK vrednosti predviđene Pravilnikom. Analiza posledica unošenja urana u čovekov organizam ukazala je da se na ovaj način unosi 0,84-2 mg urana u čovekov organizam na godišnjem nivou, odnosno 0,09-0,22 mg deponuje na godišnjem nivou u bubreg. Procena potencijalnog zdravstvenog rizika usled prisustva urana u vodi za piće ukazala je da je stanovništvo koje koristi vodu za piće iz I bunara i u kratkom vremenskom intervalu ugroženo od urana. Što se tiče dugoročnog rizika, proračun je ukazao da su u slučaju I uzorka vode za piće ugroženo oko 25 a u slučaju II uzorka vode za piće 10 stanovnika od 1000 stanovnika. Kako je glavna meta napada urana u čovekovom organizmu bubreg, a dejstvo lagano i dugotrajno, slabljenje i otkazivanje funkcije bubrega može biti toliko da je čak 75% funkcije bubrega uništeno da bi se pokazali prvi klinički simptomi. Ova pojava se zapaža među stanovništvom duž reka Kolubare, Drine, Save i Morave i naziva se endemska nefropatija. Kao mogući uzročnici ističu se elementi koji se nalaze u tragovima (Pb, Cd, Si), živi agensi (bakterije i virusi), gljivični i biljni toksini, genetski faktori i imuni mehanizam, ali ne i uran u vodi za piće. Ispitivanja, izvršena u ovom radu jasno ukazuju i na ulogu urana u epidemiji endemske nefropatije koja je u porastu i koja nema akutnu fazu već bolest progredira ka bubrežnoj insuficijenciji i terminalnom stadijumu bolesti bubrega. Zvanični podaci koji govore o porastu endemske nefropatije i šećerne bolesti i porastu njihovog udela u bolestima, kao i stope opšteg mortaliteta koja iznosi 18,19%, nedvosmisleno ukazuju da uloga urana u životnoj sredini Braničevskog okruga ni na koji način se ne sme zanemarivati. Zbog konfiguracije terena na kojima se nalaze naselja mora se pratiti uran i njegova migracija kroz životnu sredinu, za čije kretanje postoje, nažalost, svi uslovi.