SINDROM KRATKOG CREVA I INTESTINALNA INSUFICIJENCIJA KOD ODRASLIH: ANATOMIJOM USLOVLJENI FENOTIPOVI, BIOLOGIJA ADAPTACIJE I SAVREMENA INTESTINALNA REHABILITACIJA - Stojanović, Bojan; Milivojčević Bevc, Ivana; Dimitrijević Stojanović, Milica; Čolaković, Goran; Stefanović, Ivana; Stojanović, Bojana; Tasić-Uroš, Danijela (Halo 194 - naučni časopis urgentne medicine, 2026)
Sindrom kratkog creva (SBS) je vodeći uzrok hronične crevne insuficijencije kod odraslih i najčešće sledi nakon opsežne resekcije tankog creva. Rezultujući gubitak apsorpcione površine i regulatorne povratne sprege dovodi do spektra sindroma malapsorpcije, od kompenzovane crevne insuficijencije do crevne insuficijencije koja zahteva dugotrajnu parenteralnu podršku. Kliničke ishode manje određuje sama rezidualna dužina, a više postoperativna anatomija, posebno prisustvo kontinuiteta debelog creva i očuvanje distalnog ileuma i ileocekalnog regiona. Patofiziologija SBS-a integriše smanjeni apsorpcioni kapacitet, ubrzani tranzit, želudačnu hipersekreciju, poremećeno lučenje žučne kiseline, poremećaj mikrobioma i oštećenu enteroendokrinu signalizaciju. Intestinalna adaptacija, vođena luminalnim hranljivim materijama i trofičkim hormonima kao što je GLP-2, može delimično vratiti funkciju tokom par meseci do godina, omogućavajući postepeno smanjenje parenteralne podrške kod odabranih pacijenata. Moderna nega je usmerena na strukturiranu crevnu rehabilitaciju koju sprovode multidisciplinarni timovi, kombinujući individualizovanu strategiju fluidno-elektrolitske terapije, optimizovanu oralnu/enteralnu ishranu, ciljanu farmakoterapiju za kontrolu sekrecije i pokretljivosti, prevenciju i lečenje komplikacija povezanih sa kateterom i selektivnu rekonstruktivnu hirurgiju. Terapija koja modifikuje tok bolesti sa GLP-2 analozima može smanjiti potrebe za parenteralnom podrškom kod crevne insuficijencije povezane sa SBS, dok transplantacija ostaje rezervisana za refraktorne, životno ugrožavajuće komplikacije. Ovaj pregled sumira trenutne koncepte i principe zasnovane na dokazima za dijagnozu, stratifikaciju fenotipa, rehabilitaciju i dugoročno praćenje kod odraslih sa SBS. Ključne reči: sindrom kratkog creva; hronična crevna insuficijencija; kućna parenteralna ishrana; debelo crevo u kontinuitetu; crevna adaptacija; stoma sa visokim izlazom.