MODELOVANJE I OPTIMIZACIJA ULTRAZVUČNE EKSTRAKCIJE GENCOPIKROZIDA IZ PODZEMNIH DELOVA GENTIANA ASCLEPIADEA L. - Jovanović, Miloš; Milutinović, Milica; Mudrić, Jelena; Randjelović, Milica; Šavikin, Katarina; Kitić, Dušanka (Arhiv za farmaciju, 2023)
Gentiana asclepiadea L. (Gentianaceae) je lekovita biljna vrsta koja se tradicionalno koristi za lečenje oboljenja jetre i gastrointestinalnih poremećaja. Lekovita svojstva podzemnih delova G. asclepiadea povezuju se sa prisustvom gorkih sekoiridoidinih jedinjenja među kojima je dominantan genciopikrozid. Cilj ovog istraživanja bio je da se optimizuje metoda ultrazvučne ekstrakcije genciopikrozida iz podzemnih delova G. asclepiadea i razvije model visoke tačnosti i prediktivnosti koristeći metodologiju površine odgovora i centralni kompozicioni dizajn. Uticaji vremena ekstrakcije (5–65 minuta), koncentracije etanola (10–90%), odnosa rastvarač/biljna droga (10–50 ml/g) i temperature ekstrakcije (20–80 °C) analizirani su kao nezavisne promenljive kroz 30 eksperimentalnih serija. Efikasnost ekstrakcije genciopikrozida, kvantifikovanog HPLC-DAD metodom, praćena je kao zavisno promenljiva. Polinom drugog stepena određen je kao najpogodniji model za opisivanje eksperimentalno dobijenih rezultata. Analiza uticaja ukazuje na značajne pozitivne linearne efekte vremena i temperature ekstrakcije, pozitivan efekat interakcije vremena ekstrakcije i odnosa rastvarača/biljna droga, i negativne kvadratne efekte odnosa rastvarač/biljna droga i koncentracije etanola. Određeni optimalni uslovi ekstrakcije su: vreme ekstrakcije 50 minuta, koncentracija etanola 52,4%, odnos rastvarača/biljna droga 35 ml/g, i temperatura ekstrakcije 65 °C. Predviđen prinos ekstrakcije pod ovim uslovima je 50,75 mg/g suve droge. Uspešno je optimizovana metoda ultrazvučne ekstrakcije genciopikrozida iz podzemnih delova G. asclepiadea koja odgovara principima “zelene hemije” i može naći svoju primenu u farmaceutskoj i prehrambenoj industriji.