Doprinos triboloških testova sveobuhvatnoj karakterizaciji medicinskih i kozmetičkih proizvoda - Tošić, Andjela; Stanković, Tijana; Ilić, Tanja; Savić, Snežana; Pantelić, Ivana (Arhiv za farmaciju, 2023)
Tribologija se bavi izučavanjem uticaja i događaja koji se dešavaju na površinama dveju materija/objekata koji su u direktnom ili indirektnom kontaktu, uključujući procese trenja, podmazivanja i/ili habanja (trošenja). Naime, primećeno je da je merenjem frikcije moguće ispitati teksturna svojstva (per)oralnih farmaceutskih preparata i doprineti razumevanju njihove palatabilnosti. S druge strane, nešto duži niz godina se tribološka ispitivanja izvode u cilju karakterizacije preparata (farmaceutskih, kozmetičkih) koji se primenjuju na koži, dajući time kompletniju sliku o taktilnim i teksturnim osobinama ovih preparata. Ipak, dobijeni rezultati se uobičajeno razmatraju zajedno sa onim dobijenim tokom reoloških, teksturnih i/ili biofizičkih studija. Takođe, materijali od kojih su napravljeni veštački zglobovi i zglobne hrskavice su primer triboloških sistema koji su razvijani i optimizovani na način da imaju slične karakteristike prirodnim sistemima, a za čiji je razvoj i karakterizaciju neophodno ispitivanje frikcije, lubrikacije i trošenja. Kako je polje primene triboloških ispitivanja široko i provlači se kroz, u tehnološkom smislu, izrazito različite farmaceutske oblike, posledično će i aparatura koja se koristi u te svrhe pokazivati veliki diverzitet, te je deo ovog rada posvećen i pregledu specifičnosti uređaja za ispitivanje triboloških parametara, sa posebnim osvrtom na primenjene protokole ispitivanja. Na kraju, dat je osvrt na potencijalne primene triboloških studija za ispitivanje novootkrivenih fenomena, poput transformacije/metamorfoze vehikuluma/podloge topikalnih preparata.
Keywords: Frikcija; (per)oralni farmaceutski oblici; farmaceutski oblici za primenu na koži; kozmetički proizvodi; veštački zglob/hrskavica