Neželjena dejstva lekova na raspoloženje, kogniciju i ponašanje - Savić, Miroslav (Arhiv za farmaciju, 2022)
Tokom procesa otkrića, razvoja i komercijalizacije lekova, jedino su kardiovaskularni neželjeni efekti češći nego oni koji su vezani za nervni sistem. Mnogi od ovih efekata se nalaze u povezanim domenima raspoloženja i kognicije, često sa niskom učestalošću javljanja, što otežava njihovo prepoznavanje. Dok većina ovih efekata ima veći ili manji uticaj na kvalitet života, pojedini među njima i ugrožavaju život, direktno (suicidalna ideacija i ponašanje, uključujući izvršeni suicid) ili indirektno (kognitivno oštećenje koje utiče na sposobnost vožnje). Intrigantno, neželjeni efekti na raspoloženje i kogniciju (NERK) sreću se ne samo sa farmaceuticima male molekulske mase, koji lako prolaze krvno-moždanu barijeru, nego i sa biološkim lekovima, najistaknutije sa nekoliko monoklonskih antitela. Pored pojedinih receptora, transportera i drugih elemenata uključenih u procese neurotransmisije i neuronske plastičnosti, neuroimunomodulacija zauzima istaknuto mesto u još uvek ograničenom razumevanju mehanizama koji dovode do NERK. Ovaj poslednji koncept korespondira sa obimnim nalazima koji potvrđuju da u patogenezi različitih psihijatrijskih i neuroloških poremećaja značajnu ulogu imaju inflamatorni signali koji se generišu kako u centralnom nervnom sistemu, tako i u perifernim tkivima. Moguće je da metaboliti kinureninskog puta i/ili promene u aktivnosti ne-neuronskih glijalnih ćelija povezuju promene u konvencionalnim imunskim komponentama, kao što su interleukini, sa manifestacijama oštećenog ponašanja. U kliničkim kao i u eksperimentalnim uslovima, prepoznavanje NERK ograničavaju poteškoće u diferencijaciji između normalnih i patoloških promena u ponašanju – posebno kada se uzmu u obzir znatne varijacije u vrednostima parametara ponašanja kako kod ljudi tako i kod eksperimentalnih životinja.