Put štetnog ishoda kao novi pristup u proceni toksičnosti u razvoju lekova - Antonijević Miljaković, Evica; Djukić-Ćosić, Danijela; Ćurčić, Marijana; Djordjević, Aleksandra; Bulat, Zorica; Baralić, Katarina; Javorac, Dragana; Marić, Djurdjica; Antonijević, Biljana (Arhiv za farmaciju, 2022)
Put štetnog ishoda (engl. adverse outcome pathway, AOP) predstavlja alatku u toksikologiji, prvi put uvedenu 2010. godine od strane naučnika Američke agencije za zaštitu životne sredine sa ciljem podrške istraživanjima u ekotoksikologiji. Već 2012. godine Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj pokrenula je međunarodni program razvoja AOP. Od tada, AOP je promovisan kao koristan pristup u proceni rizika po zdravlje ljudi, razvoju novih metoda i integrisanih pristupa testiranju i evaluaciji štetnih efekata. AOP daje struktuirani okvir za prikupljanje, organizaciju i procenu postojećeg znanja o mehanističkim putevima u toksikologiji. AOP opisuje biološki verovatan lanac događaja povezujući inicijalni molekularni događaj, preko tzv. ključnih događaja na različitim nivoima biološke organizacije, sa štetnim efektom. AOP nije specifičan i kao takav, treba da posluži za predviđanje štetnih efekata različitih stresora, kao npr. hemikalija, nanomaterijala, lekova i drugih, sa nepoznatim štetnim efektom, ali za koje su poznati ili se mogu ispitati mehanizmi toksičnosti. Opisani su AOP u cilju predviđanja lekovima indukovanih oštećenja jetre (steatoza, fibroza, holestaza), kao i u cilju razvoja in silico i in vitro metoda za skrining i pretkliničko ispitivanje ovih efekata, koji su jedan od čestih razloga povlačenja lekova sa tržišta. AOP je predložen i kao koristan okvir za razvoj metoda i integraciju in vitro podataka u personalizovanu terapiju karcinoma. Konačno, AOP koncept igra važnu ulogu u toksikologiji 21. veka, koja podržava prediktivnu toksikologiju sa altentativnim metodama i smanjenjem potrebe za eksperimentalnim životinjama.