Sindrom testikularne disgeneze i izloženost ftalatima: Pregled literature - Erkekoğlu, Pinar; Özyurt, Aylin Balcı; Yirün, Anıl; Çakır, Deniz Arca (Arhiv za farmaciju, 2021)
Endokrini ometači su hemikalije koje ometaju rad endokrinog sistema i dovode do štetnih posledica u biološkim sistemima. Ftalati su grupa veštačkih hemikalija koje se uglavnom koriste kao plastifikatori i ubrajaju se u endokrine ometače. Takođe se upotrebljavaju kao fiksatori boje i mirisa u kozmetičkim proizvodima i proizvodima za ličnu negu. Pored toga, ftalati su pristuni u mastilima, lepkovima, zaptivačima, automobilskim delovima, alatima, igračkama, tepisima, medicinskim cevčicama i kesama za čuvanje krvi, kao i pakovanjima za hranu. Patološko stanje poznato kao „sindrom testikularne disgeneze“ (TDS) ili „ftalatni sindrom“ se obično dovodi u vezu sa izloženošću ftalatima. Ovaj termin je uveden kako bi se opisao porast promena u reproduktivnom zdravlju muškaraca, poput slabijeg kvaliteta semena (sniženi broj i pokretljivost spermatozoida, a povećan broj abnormalnih spermatozoida), hipospadije, kriptorhizma, smanjenja anogenitalne udaljenosti i raka testisa u ranoj životnoj dobi. Pretpostavlja se da ftalati izazivaju direktne posledice na gonadnim i negonadnim tkivima, ometaju diferencijaciju i morfogenezu seminifernih tubula i pomoćnih reproduktivnih organa i ćelija testisa (kako Sertolijevih, tako i Lejdigovih ćelija), dovode do promena u nivou estradiola i/ili testosterona, smanjuju proizvodnju insulinu-sličnih 3 (INSL3) peptida, narušavaju spermatogenezu i dovode do epigenetskih promena, što sve može prouzrokovati TDS. Ovaj pregled će se pretežno usredsrediti na ftalate kao uzročnike TDS i mehanizme njihovog delovanja.
Keywords: Sindrom testikularne disgeneze; endokrini ometači; ftalat; poremećaji muškog reproduktivnog sistema