O tamjanu - Maksimović, Zoran (Arhiv za farmaciju, 2021)
Vrste roda Boswellia (Burseraceae) su žbunovi ili nisko drveće, čiji areal rasprostranjenja obuhvata veliki geografski prostor između severne Afrike i Indije. Nakon zasecanja, njihova kora oslobađa oleogumirezinu, koja je poznata pod nazivom tamjan (Olibanum). U tradicionalnoj medicini, koristi se u lečenju artritisa, astme, ulcerativnog kolitisa, kašlja, i ozleda. Različiti preparati tamjana se u prometu nalaze gotovo isključivo u obliku dodataka ishrani (dijetetskih suplemenata). Indijski tamjan ili Olibanum indicum je oficinalan u Evropskoj farmakopeji. Glavni sastojci tamjana su bosvelinske kiseline, među kojima je najznačajnija i najzastupljenija 3-O-acetil-11-keto-β-bosvelinska kiselina (AKBA). AKBA je inhibitor 5-lipoksigenaze i ispoljava antiinflamatorni i antiartritički efekat. Pored toga, tamjan sadrži etarsko ulje, čiji sastav u velikoj meri zavisi od biološkog izvora, kao i arabinogalaktane i glikoproteine. Malim kliničkim studijama je potvrđen izvestan pozitivan efekat raznih preparata tamjana na ulcerativni kolitis, bronhijalnu astmu, blage simptome sindroma iritabilnog kolona i poremećaje koštano-mišićnog sistema. Međutim, kod kolagenoznog kolitisa ili za održanje remisije Kronove bolesti, dokazi su nejasni ili izostaju. Ekstrakt bogat AKBA se pokazao efikasnim kod pacijenata sa osteoartritisom i, u izvesnoj meri, reumatoidnim artritisom. Skoro sva objavljena klinička ispitivanja su imala ozbiljne nedostatke u eksperimentalnom dizajnu, kao što su mala veličina uzorka i nekompletno objavljivanje eksperimentalnih podataka. Neophodne su veće i bolje dizajnirane studije kako bi se ostvarile preporuke za primenu u kliničkoj praksi.
Keywords: Boswellia; tamjan; bosvelinske kiseline; antiinflamatorno delovanje