Spomenici svetske kulturne baštine na Kosovu i Metohiji – problemi i perspektive zaštite - Nikolić, Marko; Vukotić Lazar, Marta; Roter Blagojević, Mirjana (Arhitektura i urbanizam, 2021)
Godine 2006. Komitet za svetsku kulturnu i prirodnu baštinu Uneska (UNESCO) upisao je četiri srpske srednjovekovne svetinje sa prostora Kosova i Metohije − Crkvu Bogorodice Ljeviške u Prizrenu i manastire Pećku patrijaršiju, Dečane i Gračanicu, na Listu svetske baštine u opasnosti, usled poteškoća u njihovom očuvanju i upravlјanju, kao i zbog štete koju su pretrpeli tokom etničkih sukoba. U skladu sa Rezolucijom Ujedinjenih nacija 1244, oni se trenutno nalaze pod kontrolom Misije Ujedinjenih nacija na Kosovu i Metohiji. Međutim, osim ovih spomenika, kulturni i demografski identitet Srba na Kosovu i Metohiji ilustruje i preko 1500 utvrđenih kulturnih dobara (manastiri, crkve, groblјa itd.) koja svedoče o vekovnom prisustvu srpskog naroda i pravoslavne vere na ovom prostoru i njihove materijalne i duhovne kulture, kao dela ukupne evropske kulturne baštine nastale u preplitanju uticaja istočne i zapadne hrišćanske religije i kulture. Uklјučivanje navedena četiri kulturna dobra od izuzetnog značaja za Srbiju u međunarodni sistem zaštite i praćenja (monitoringa) uticalo je da se na međunarodnom nivou pokrenu razmatranja celovitog i dugoročnog sagledavanja kulturnog nasleđe na Kosovu i Metohiji kao klјučnog elementa u uspostavlјanju bolјih kulturnih i sveukupnih odnosa između srpskog i albanskog stanovništva. U radu se razmatraju problemi i mogućnosti pobolјšanja zaštite i prezentacije svetske kulturne i prirodne baštine na Kosovu i Metohiji, kao i proširenje ove Liste, kroz integraciju međunarodne, nacionalne i lokalne zaštite i razumevanje ovog područja kao specifičnog kulturnog pejzaža. Kroz prezentaciju njihovih vrednosti kao sveobuhvatnog kulturnog pejzaža, koji objedinjuje prirodne materijalne i nematerijalne aspekte nasleđa, kao i organizaciju kulturnih, obrazovnih i drugih aktivnosti, bilo bi podsticano poštovanje različitosti, integriteta i identiteta onoga drugog, što je nizbežan uslov u procesu evropske integracije i povezivanja trenutno suprotstavlјenih etničkih grupa.